Ware uitspraken, bestaan die eigenlijk?

door FTG op 02/02/2010

in Haagse vierkante kilometer

Tijdens de zitting van de rechtbank in januari hield Wilders een slotbetoog. Hij zei dat de uitspraken waarvoor hij vervolgd werd waar zijn en dat als een uitspraak waar is, deze niet strafbaar kan zijn. Feitelijk klopt die uitspraak van Wilders natuurlijk niet, want er zijn tal van voorbeelden van mensen die vervolgd zijn voor het doen van uitspraken die op zich waar zijn; denk bijvoorbeeld aan Galileo, of recenter, aan de USSR of Nazi-Duitsland. Het is echter wel onrechtvaardig om mensen te veroordelen voor het doen van uitspraken die waar zijn.

Maar daar gaat het mij eigenlijk niet om. Het gaat mij wel om een stukje dat Dick Pels, de directeur van het wetenschappelijk bureau van Groen Links vorige week naar aanleiding van deze stelling van Wilders in de Volkskrant schreef. Wat waar is en wat niet waar is, betoogt hij, is afhankelijk van uiteenlopende perspectieven. De waarheid is nooit keihard en onwrikbaar. De lezer herkent dit standpunt meteen als postmodernistisch. Het postmodernisme was een populaire stroming onder mensen die in de jaren zeventig naar de universiteit zijn gegaan. Het uitgangspunt is dat er geen objectieve waarheid bestaat: ieder heeft zijn eigen waarheid en al die waarheden zijn evenveel waard. Dat geldt voor alles, behalve voor de stelling dat de opwarming van de aarde door de mens wordt veroorzaakt.

Het uitgangspunt dat uitspraken nooit objectief waar zijn is echter onjuist. Bepaalde typen uitspraken kunnen wel degelijk waar zijn, ook al kan je uitspraken doen vanuit verschillende perspectieven. Ik kan bijvoorbeeld de kamer waarin ik dit schrijf op talloze manieren beschrijven, iedere keer vanuit een verschillend perspectief. Ik kan bijvoorbeeld zeggen dat in deze kamer zes 19e eeuwse schilderijen hangen. Dan kies ik een kunst-gerelateerd perspectief. Ik zou ook kunnen zeggen dat er in deze kamer zoveel en zoveel tafels en stoelen staan. Dan kies ik meer het meubelverkopers perspectief. En ik zou de kamer kunnen omschrijven als een kamer waar Geert Wilders en Dick Pels zich niet in bevinden. Allemaal verschillende beschrijvingen, waarbij steeds een ander perspectief gekozen is. En het is inderdaad niet mogelijk om te zeggen dat het ene perspectief het juiste is en het andere niet (ook al is het ene perspectief soms relevanter dan het andere).

Maar dat betekent niet dat die uitspraken niet vatbaar zouden zijn voor een kwalificatie als waar of niet waar, ook al zijn ze vanuit een verschillend perspectief gedaan. Het is namelijk waar of niet waar dat er zes schilderijen in deze kamer hangen (ik laat even het probleem van vaagheid van taal buiten beschouwing: is bijvoorbeeld een prent ook een schilderij?). En het is waar of niet waar dat Geert Wilders en Dick Pels zich niet in deze kamer bevinden. In zoverre zijn het dus objectieve uitspraken. Dat betekent overigens nog niet dat de uitspraken ook noodzakelijkerwijs waar zijn: ik kan mij natuurlijk vergissen. Misschien hebben Geert en Dick zich wel in de kast op mijn kamer verstopt en zie ik ze dus niet. In dat geval is mijn uitspraak onjuist. Maar dat maakt de uitspraak niet minder objectief; hij is nog steeds vatbaar voor een kwalificatie als waar of onwaar.

Er zijn ook typen uitspraken die niet objectief zijn in deze zin. Aan sommige uitspraken ligt een waardeoordeel ten grondslag. Bijvoorbeeld: er bevinden zich zes mooie schilderijen in deze kamer, of: Dick Pels schrijft interessante opiniestukken. Dat type uitspraak is minder vatbaar voor een kwalificatie als waar of onwaar. Verder zijn er uitspraken die een bepaald causaal verband veronderstellen (“de opwarming van de aarde wordt veroorzaakt door de mens”). Die uitspraken kunnen wel waar of onwaar zijn, maar daarmee is het probleem dat de juistheid ervan niet of nauwelijks is vast te stellen. Wel kan blijken dat er een correlatie bestaat tussen twee verschijnselen en hoe sterker die correlatie, hoe waarschijnlijker het is dat er ook een causaal verband bestaat.

Laten we dit alles eens toepassen op de dagvaarding van Wilders. Zo wordt Wilders op blad 5 ten laste gelegd dat hij (onder meer) gezegd heeft: “Een verbod is een verbod”. Die uitspraak lijkt mij objectief en ook juist.

Op blad drie zegt hij: “Een op de vijf Marokkaanse jongeren staat als verdachte bij de politie geregistreerd. Hun gedrag vloeit voort uit hun religie en cultuur”. De eerste zin is waar of niet waar en de juistheid daarvan moet niet al te moeilijk vast te stellen te zijn. De tweede zin veronderstelt echter een causaal verband en dus is de juistheid daarvan een stuk moeilijker vast te stellen.

Op blad twee zegt hij over de Koran: “Verbied dat ellendige boek zoals ook Mein Kampf verboden is”. Het is duidelijk dat dit een uitspraak is die niet vatbaar is voor een kwalificatie als waar of onwaar. Het is een oproep om iets te doen. Je kunt je vervolgens afvragen of je het wel of niet eens bent met die oproep, maar dat vereist een waardeoordeel. Hetzelfde geldt voor de meeste andere uitspraken uit de dagvaarding. Het zijn in het algemeen geen objectieve uitspraken die waar of onwaar zijn. Het zijn waardeoordelen, waar je het mee eens kunt zijn of niet. Daarmee zeg ik niet dat er geen argumenten voor of tegen deze oordelen aan te voeren zijn, maar wel dat vermoedelijk geen van die argumenten volledig doorslaggevend zal zijn.

{ 4 reacties… read them below or add one }

1 FJJ 02/02/2010 om 20:31

Een volstrekt heldere analyse.

Slechts een korte aanvulling.
Het zijn juist de waardeoordelen waar Wilders voor terecht staat.

De Joden vieze hufters zijn is een waardeoordeel, maar daarmee natuurlijk niet minder beledigend. De waarheid van een uitspraak heeft dus, zoals juist werd opgemerkt, geen relatie met de strafbaarheid van een uitspraak.

Puur feitelijke uitspraken als: ik bevind mij in een vierkante kamer, zijn tegenwoordig zelden aanstootgevend. (*Echter: bodemvondsten van ouder dan 6000 jaar in de Bible Belt zijn dat natuurlijk wel*)

Deze discussie over het al dan niet bestaan van een objectieve waarheid is filosofisch boeiend, maar juridisch niet interessant.

Dat het juist waardeoordelen zijn die aan een strafrechtelijke toets worden onderworpen is natuurlijk niet zonder risico. De kans dat 'noodzakelijk subjectieve' waardeoordelen die slechts bij een kleine gedeelte van de bevolking weerklank vinden en door de overige wordt verafschuwd eerder strafwaardig zijn dan in de omgekeerde situatie het geval zou zijn.

Dat onderstreept, in mijn visie, de noodzaak de strafrechtelijke bepalingen zo eng mogelijk uit te leggen. Slecht als voor redelijk denkende mensen evident is dat de uitspraak beledigend is moet daartoe worden besloten.

2 Wybo 03/02/2010 om 07:16

Stel dat de rechter een of enkele van de uitspraken van Wilders, waar of niet waar, haatzaaiend kwalificeert. Moet dan in het licht van de uitspraak van de hoge raad inzake de Hofstadgroep, de PVV vervolgd worden als terroristische organisatie?

3 Studievereniging 03/02/2010 om 18:14

Daarvoor is haatzaaien niet voldoende. Je moet ook een terroristisch oogmerk hebben.

Kort door de bocht: de bevolking bang maken en belangrijke instituties willen beschadigen.

Daar kunnen we de PVV niet van beschuldigen lijkt me.

4 Sevil Dalkilic 06/02/2010 om 23:08

Wat Wilders zegt is helemaal speculatief. Door een manipulatief manier probeert hij inderdaad haat te zaaien. De maatschappelijke kennis van de mens en cultuur weerspiegelt de economische structuur van de maatschappij. Het crimineel gedrag van de mens vloeit voort uit zijn economisch situatie en niet uit zijn religie en cultuur. Vervreemding van zichzelf en individualisme maakt mensen helaas blind. Wat waar is en wat niet waar is is een luxe vraag stuk van een welvaartsmaatschappij. Mensen die dik in de economisch en andere talloze problemen zitten hebben deze lux niet. Jij heeft echter een warm kamer nodig en eten nodig om over de waarheid te denken .Jij heeft echter een goede omgeving en begrip nodig om een goede mens te worden . Er is echter een causaal verband tussen haat individualisme vervreemding en stijgende criminaliteit.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: