Wees nu eens echt kritisch op de rechtspraak!

door IvorenToga op 18/02/2014

in Rechtspraak, strafrecht

Post image for Wees nu eens echt kritisch op de rechtspraak!

Eind vorig jaar verscheen het boek Opwaaiende toga’s. Het boek is een neerslag van de ervaringen die twee journalisten opdeden in de 8 maanden dat ze mochten rondlopen op de Haarlemse rechtbank en parket. Om verschillende redenen is het boek een aanrader (klik hier voor een bespreking van het boek), maar het meest interessante onderdeel van het boek is aan het einde te vinden. Na te hebben vastgesteld dat publiek en rechtspraak elkaar en zichzelf alleen nog via de media zien en ook alleen via de media communiceren, is de diagnose van de auteurs de volgende: ‘Tegenover beeldvorming wordt nieuwe beeldvorming gezet, alles via media. Het is een spiegelpaleis. We zien veel, maar wat we zien is van onduidelijke waarde’. Met die beelden wordt het publiek in zekere zin voor de gek gehouden.

Dat voor de gek houden gebeurt niet alleen met generalisaties door de media wanneer in een van de vele duizenden strafzaken iemand onterecht door een rechter wordt veroordeeld of vrij komt door een fout van het openbaar ministerie. Het gebeurt ook wanneer kritiekloos wordt meegegaan wanneer voor de zoveelste keer geklaagd wordt over de werkdruk, gebrek aan financiële middelen en kwaliteitsverlies. Op deze laatste waarneming wil ik wat dieper ingaan, temeer daar die waarneming niet alleen de journalistiek raakt, maar ook de wetenschap en de visitatiecommissie die zeer binnenkort de Nederlandse gerechten zal bezoeken. Deze laatste zal zich immers ook moeten uitlaten over de huidige spanningen in de rechtspraak en de beelden die daarover gecreëerd zijn.

Die beelden zijn niet best. Uit een onlangs gepresenteerd onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de NVvR en verschenen onder de titel Werkdruk bewezen, zou blijken dat de werkdruk onaanvaardbaar hoog is en ten koste gaat van de kwaliteit. Volgens de Raad voor de Rechtspraak was dat geen verassing en de voorzitter van de NVvR pleitte gelijk voor meer geld. In hun kielzog kwamen verschillende (voormalig) wetenschappers tot de conclusie dat de rechtsstaat in het geding is. Deze kritiekloze benadering werd overgenomen door de journalistiek. Een welkome uitzondering was het hoofdredactioneel commentaar in het NRC Handelsblad waarin vraagtekens werden gezet bij de representativiteit van het onderzoek. Voor het overige werden conclusie en titel van het rapport wel erg eenvoudig overgenomen. Dit alles terwijl betrekkelijk voor de hand liggende vragen kunnen worden gesteld bij de conclusies van het rapport en de wijze waarop vertegenwoordigers van de rechtspraak en wetenschappers die conclusies in de media lijken te framen. Ik beperk me daarbij tot de zittende magistratuur.

Over het onderzoek valt veel te zeggen, maar ik wil hier vooral ingaan op de vraag of op basis van dit onderzoek gezegd kan worden dat de werkdruk onaanvaardbaar hoog is en de magistratuur het onmogelijk maakt voldoende kwaliteit te leveren. Ik heb daar zo mijn twijfels bij. In het onderzoek lees ik namelijk dat 74,6 % van de respondenten heeft geantwoord dat zij soms of vaak concessie moeten doen aan de kwaliteit van hun werk. Een nauwkeuriger blik op de onderzoeksresultaten laat echter zien dat daarvan 49,8 % geantwoord heeft dat zij soms concessie moeten doen aan de kwaliteit van hun werk. Op basis van hetzelfde onderzoek zou dus ook kunnen worden gezegd dat driekwart van de geënquêteerden niet of slechts soms een concessie moet doen aan de kwaliteit van het werk vanwege tijdgebrek. Dat klinkt toch wezenlijk anders. Zeker wanneer men zich bedenkt dat het voor de zittende magistratuur mogelijk om meer dan 75 % gaat omdat zij hun werkdruk als minder hoog lijken te beleven dan hun staande collega’s. Vervolgens is het de vraag of het nu zo erg is dat minder dan een kwart van de magistraten vaak concessies moeten doen aan de kwaliteit van het werk. Daarbij komt dat de respondenten de kwaliteit van hun werk een dikke 7,25 geven. En is dat nu zo een laag cijfer? Ik sluit niet uit dat mensen in de zorg en het onderwijs heel blij zouden zijn met een dergelijk resultaat.

Op zich wil ik wel geloven dat de werkdruk en de werklast in de beleving van velen erg hoog is. Ik zie dat ook om mij heen. Als men een 8,44 wil scoren (zoals uit de enquête blijkt) en men bereikt slechts een 7,25 dan zou meer tijd uiteraard welkom zijn. Daaruit kan echter niet geconcludeerd worden dat het helemaal mis is met de kwaliteit van de rechtspraak en al helemaal niet dat de rechtsstaat wordt bedreigd. Dat verschil in kwaliteit kan immers ook veroorzaakt worden doordat rechters geen tijd meer hebben voor het taalkundig verder verfijnen van de door de griffier geconcipieerde tekst, voor een nog uitgebreidere motivering van hun oordelen of voor nog meer feitenonderzoeken waarvan het nut discutabel is. Dat hoeft allemaal nog niets te zeggen over de kwaliteit van het rechterlijk oordeel. Een 7,25 doet mij over de kwaliteit van het oordeel in ieder geval niet twijfelen. Meer (althans niet minder) geld lijkt op basis hiervan ook niet de enige oplossing. Misschien kan er namelijk wel met “minder” kwaliteit (lees: een 7,25) worden volstaan. Die vraag zou eerst eens moeten worden beantwoord, binnen én buiten de magistratuur, voordat de noodklok wordt geluid.

Natuurlijk moet er geld bij wanneer de kwaliteit van de rechtspraak onder druk staat, de rechtsstaat in het geding is en er geen andere mogelijkheid meer voorhanden is dan een extra financiële investering. Op basis van het rapport van de NVvR valt daar echter weinig over te zeggen, terwijl journalisten en wetenschappers doen alsof dat wel het geval is. Zij maken zich zo medeverantwoordelijk voor onnodige publieke onrust en (nog erger) mogelijk onnodige publieke uitgaven wanneer de rechtspraak op termijn wederom bezuinigingen ontloopt. Vol verwachting kijk ik dan ook uit naar de aankomende visitatieronde. Hopelijk is de visitatiecommissie wel kritisch op de rechtspraak en de mooie en mindere beelden die ze voorgeschoteld zullen krijgen. Daar wordt de rechtspraak alleen maar beter van.

Rick Robroek
Stafjurist Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, wetenschappelijk medewerker vakgroep Strafrecht RUG en rechter-plaatsvervanger rechtbank Limburg

Deze post is onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: