Wekelijkse Eerste Kamer watch 4 januari 2013: de politieke en staatsrechtelijke Senaat

door Redactie op 06/01/2013

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Wekelijkse Eerste Kamer watch 4 januari 2013: de politieke en staatsrechtelijke Senaat

Hoewel de ministerraad niet vergaderde en de Eerste Kamer nog met reces is, is er wel enige reden deze week een Eerste Kamer watch te publiceren. De Eerste Kamer is momenteel de instantie die – zowel de facto als de jure – kan beslissen over het voortbestaan van het huidige kabinet. Dat maakt iedere snipper informatie die vanuit de krochten en holen van onze Senaat ontsnapt potentieel interessant. Na een korte beoordeling kunnen we het bericht over de Antillenreis van een zevental senatoren in de categorie ‘voor kennisgeving aannemen’ plaatsen. De genoemde zeven gaan na wat de effecten van de grote verbouwing van het koninkrijk in 2010 zijn geweest voor Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Eustatius, Saba en Sint Maarten. In de categorie ‘leuk, maar er zat meer in’ valt de derde aflevering van De Gouden Eeuw, waarin de griffier van de Eerste Kamer presentator Hans Goedkoop meeneemt naar de kelders onder de Senaat, om zo dicht mogelijk bij de waarschijnlijke begraafplaats van Johan van Oldenbarnevelt te komen. Helaas wordt geen sloophamer tevoorschijn getoverd om een vochtige muur te verwijderen en de grafkelder daadwerkelijk te bereiken, teneinde te constateren of er wel echt een grafkist met onthoofd skelet te vinden is.

Het interessantste bericht is daarmee de aankondiging dat het jaarverslag over het parlementaire jaar 2011-2012 is verschenen. Dit verslag belooft “een goed kompas te zijn naar de vele dossiers die de Eerste Kamer behartigt”. Nu de Eerste Kamer de sleutel van het succes of falen van het kabinet in handen heeft, is vooral relevant of dit jaarbericht ook het kompas bevat waarop de Eerste Kamer wil gaan varen bij het beoordelen van voorstellen als het strafbaar stellen van illegaliteit, het afschaffen van de studiefinanciering en het samenvoegen van provincies. Het feit dat jaarverslagen van de Raad van State nog al eens algemene rechtsstatelijke beschouwingen van de vicepresident bevatten, leidt wellicht tot soortgelijke verwachtingen bij de Eerste Kamer. Helaas (of wellicht: gelukkig) houdt Senaatsvoorzitter De Graaf zich in zijn beknopte voorwoord sterk op de vlakte. Geen bespiegelingen over grondrechten en machtsverhoudingen, maar vooral onschuldige mededelingen over het toegenomen aantal expertbijeenkomsten, de zegeningen van de iPad en de veranderingen aan het gebouw. Wel interessant zijn twee ontwikkelingen op staatsrechtelijk terrein: de Eerste Kamer verzet zich tegen toekomstige Europese regels die bepalen dat begrotingen uiterlijk 31 december moeten zijn vastgesteld en zij heeft voor het eerst gebruik gemaakt van haar bevoegdheid een parlementair onderzoek te houden (op een weinig omvangrijk onderzoek naar de handel in schroot in 1962 na).

Wat het eerste onderwerp betreft vreest de Senaat een aantasting van zijn budgetrecht, nu hij de begrotingsvoorstellen doorgaans pas extreem kort voor het kerstreces vanuit de Tweede Kamer ontvangt en deze pas in januari kan gaan behandelen. Wat het tweede onderwerp betreft verwijzen we in de eerste plaats naar eerdere bijdragen op dit weblog over de pogingen van senaatsmastodont Egbert Schuurman om de Eerste Kamer voor het eerst in de politieke geschiedenis een parlementaire enquête te laten uitvoeren. Deze pogingen werden kaltgestellt, maar Schuurman – inmiddels geen senator meer – mag zich tevreden stellen met het lijvige rapport dat het parlementaire onderzoek (geen dwangbevoegdheden) naar de privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten in de afgelopen twintig jaar heeft opgeleverd. Verder vinden we in het jaarbericht nog enige andere staatsrechtelijke ontwikkelingen. De Eerste Kamer maakt al volop gebruik van haar nog jonge recht de Raad van State om voorlichting te vragen, er komt een debat over de laatste Eerste Kamerverkiezingen (die zich kenmerkten door vergaande strategische stemafspraken) en de voorzitter van de Eerste Kamer heeft in zijn hoedanigheid van voorzitter van de verenigde vergadering bepaald dat een verenigde vergadering alleen kan plaatsvinden in de gevallen die de Grondwet uitdrukkelijk noemt. “Een andere interpretatie ondergraaft het tweekamerstelsel”, aldus de Senaatsvoorzitter, die daarmee een PVV-poging om een verenigde vergadering een uitspraak te laten doen over behandeling van het ESM-verdrag vakkundig onschadelijk maakte.

Wat het jaarverslag 2011-2012 echter vooral laat zien, is iets wat we eigenlijk allang wisten, althans moeten weten: de Eerste Kamer mag zich graag presenteren als een kamer van reflectie, maar zij is tevens een door en door politiek orgaan. De Eerste Kamer is kritisch over de terugwerkende kracht van een wet die de heffing van leges voor een identiteitskaart weer mogelijk maakt, maar zij neemt het daartoe strekkende wetsvoorstel wel aan. De Eerste Kamer is kritisch over de razendsnelle behandeling van een fundamenteel voorstel als de verhoging van de AOW-leeftijd, maar die verhoging passeert de Senaat wel ongeschonden en in recordtempo. En het feit dat de Eerste Kamer instemde met het strafbaar stellen van het verblijf van een vreemdeling tegen wie een inreisverbod is uitgevaardigd werpt wellicht zijn schaduw vooruit voor de komende behandeling van de algehele strafbaarstelling van illegaliteit. Het aantal moties is met 58 redelijk stabiel in vergelijking met voorgaande jaren, maar het feit dat van die 58 er slechts 16 werden aangenomen terwijl er 11 weer werden ingetrokken kan worden gezien als de werking van een politiek orgaan, waarbinnen moties vooral worden ingediend om een statement te maken. Pas daar waar geen regeerakkoord, Lente-akkoord, herenakkoord of stembusakkoord de senatoren lijkt te hinderen, kan de Eerste Kamer echt haar toegevoegde waarde bewijzen. Bijvoorbeeld bij het initiatiefwetsvoorstel-Thieme tot invoering van een verplichte voorafgaande bedwelming bij rituele slacht. Daar liet de Eerste Kamer door haar verwerping duidelijk blijken dat zij streng oordeelt wanneer een grondrecht als de godsdienstvrijheid in het geding is (al werd het haar wel gemakkelijk gemaakt door een abominabel slecht amendement van de Tweede Kamer).

Het parlementaire jaar 2012-2013 heeft al laten zien dat Eerste Kamerfracties er tegenwoordig niet voor terugdeinzen om openlijk mee te onderhandelen over de inhoud van het regeerakkoord (de VVD-fractie in de casus van de inkomensafhankelijke zorgpremies). We zijn dan ook benieuwd hoeveel toegevoegde waarde de Eerste Kamer in haar volgende jaarverslag zal kunnen aantonen, anders dat dan zij vanwege de stemverhoudingen andere politieke afwegingen maakt dan haar rechtstreeks gekozen zuster. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Super De Boer 07/01/2013 om 20:44

8) De ‘Nacht van De Graaf’ hangt als een zwaard van Damocles boven de regeringscoalitie.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: