Wie beveiligt de rechtspraak?

door IvorenToga op 30/10/2012

in Rechtspraak

Post image for Wie beveiligt de rechtspraak?

Het is nog niet zo lang geleden dat een verdachte in de rechtszaal naar voren stormde en mij onder spuugde. De parketpolitie was snel ter plaatse en de verdachte werd afgevoerd. Men raadde mij aan om aangifte te doen, maar ik voelde me niet bedreigd, alleen een beetje vies. Na het wassen van mijn gezicht en het stomen van de toga en de bef was er niets meer te zien. De laatste jaren springt de parketpolitie sneller op een verdachte die aanstalten lijkt te maken om op de rechters toe te lopen.

Enkele weken geleden sprak ik langere tijd met gerechtsbodes en beveiligingsmedewerkers. Toen pas bleek mij hoe ingewikkeld de beveiliging van de paleizen van justitie geregeld is. Uit mijn eigen bestuurdersjaren kan ik me nog de moeizame discussies herinneren of het beveiligingspersoneel bij de ingang van het paleis van justitie bewapend moest zijn. Deze discussies kwamen tien jaren geleden in een stroomversnelling toen een officier van justitie in de zittingzaal werd neergeschoten. Sindsdien worden gerechtsgebouwen en zittingzalen zwaarder beveiligd.

Aan de huidige beveiliging ligt een groot aantal complexe problemen ten grondslag. Voor de helderheid som ik ze selectief en puntsgewijs op.

Gerechten draaien zelf op voor de beveiliging. Dit betekent dat een doorsnee gerecht met jaarlijks 500.000 Euro aan beveiligingkosten heeft te maken en deze indirect financiert uit de opbrengst van vonnissen en arresten. Voor een gerechtshof betekent dit dat er 350 meervoudige strafkamerzaken moeten worden “geproduceerd”, het equivalent van pakweg 50 strafzittingen om die beveiligingsposten te financieren. Ik schreef “indirect” omdat de beveiliging wordt vergoed aan de gerechten door een iets hogere vergoeding voor vonnissen en arresten, maar die landelijke verdeelsleutel is volstrekt ontoereikend voor het beveiligingsniveau dat de meeste gerechten hanteren.
Wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor de beveiliging? Is dat het ministerie van Binnenlandse zaken, Justitie, de Raad voor de rechtspraak, de gerechtsbestuurders, het openbaar ministerie, de politie? De vraag is zo complex dat er geen eenvoudig antwoord bestaat. De beveiliging aan de poort wordt vaak ingehuurd bij externe beveiligingsbedrijven. Het vervoer van gehechte verdachten is opgedragen aan een landelijke vervoersdienst met wie het niet eenvoudig onderhandelen is: verdachten worden vaak te laat aangevoerd en het is moeilijk om verantwoordelijke functionarissen bij deze dienst (DVO) aan te wijzen. De veiligheid in de zittingzaal valt onder de parketpolitie, de lokale regiopolitie is verantwoordelijk voor te hulp snellen bij incidenten, wat niet altijd snel kan, ze hebben ook nog andere taken. Wie er bij de regiopolitie aanspreekbaar is voor de beveiliging van de derde staatsmacht is ook niet zo een-twee-drie te benoemen. Dan hebben de lokale gerechten en de Raad voor de rechtspraak allemaal ook nog eigen veiligheidsfunctionarissen in dienst.
Elk gerecht en elke journalist heeft het tegenwoordig over transparantie van rechtspraak en over camera’s in de rechtszaal. De onderbouwing klinkt vaak hoogdravend en soms wat simpel, maar hoe zit het met de steeds moeilijker toegankelijkheid van de paleizen van justitie? Het is belangrijk dat het publiek makkelijk toegang krijgt tot de uitoefening van het recht. Ik ben enkele malen in België geweest en de openheid van gerechten en publieksvriendelijkheid daar vormen een grote verworvenheid die nog steeds niet teniet is gedaan door incidenten en evenmin geleid heeft tot een veiligheidsindustrie zoals we die in Nederland snel zien groeien.
Zouden we niet vaker moeten spreken over de vraag of het sterk inzetten op beveiliging niet ook de onveiligheidsbeleving onder rechters en ondersteunende medewerkers versterkt? In ziekenhuizen doen zich vaak ook spanningen voor aan de balie of richting de artsen en verpleegkundigen. Ik geloof niet dat we de politiemacht hebben om die spanningen preventief te redresseren.
Mijn belangrijkste punt is de grillige regeling van de beveiliging van onze rechtspraak. In het algemeen koester ik een steeds grotere weerstand tegen de gestandaardiseerde organisatie van onze rechtspraak, waarbij er steeds minder ruimte wordt gelaten aan de rechter die het eigenlijke werk moet doen. Maar in dit geval ben ik een groot voorstander van de volgende beslissingen.

  • Financier de beveiliging uit andere onderdelen van de Rijksbegroting.
  • Haal de verantwoordelijkheid weg bij de gerechtsbestuurders. Dit zijn vrijwel allemaal rechters, zij hebben niet doorgeleerd voor enige veiligheidsafweging.
  • Leg de verantwoordelijkheid bij de Raad voor de rechtspraak en het ministerie van Veiligheid en Justitie.
  • Laat de minister van Veiligheid en Justitie en de Raad voor de rechtspraak een veiligheidsscan per gerecht maken met behulp van deskundige veiligheidsbureaus en snij de beveiliging op maat. Het is niet goed dat het ene schrikachtige gerechtsbestuur meer geld aan het maken van vonnissen onttrekt voor beveiliging en het andere te stoer uitgevallen gerechtsbestuur de beveiliging marginaliseert.
  • Het overleg met de verantwoordelijke leiding van politie, gemeentes en andere betrokkenen kan beter plaatsvinden op het niveau van de minister of van hem afgeleide functionarissen, wat vergemakkelijkt wordt door zijn beheersmatige verantwoordelijkheid voor de komende Nationale politie.
  • Ontwikkel een standaard waaraan veiligheidsfunctionarissen aan moeten voldoen, zeker waar het gaat om het ontwikkelen van creativiteit in bijzondere situaties binnen en buiten de rechtszaal.
  • Doe wat aan de beleving van veiligheid onder rechters en griffiers en herstel het gevoel van de brave rechter, waarvan sprake was in de vroegere ambtseed. Braaf in de zin van moedig!

Rinus Otte
Hoogleraar rechtspleging RUG en senior raadsheer Gerechtshof Arnhem

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Martin Holterman 21/11/2012 om 16:56

Ik zou voorstellen dat een zekere mate van ceremonieel een goede manier zou zijn om in beveiliging te voorzien zonder drempels op te werpen en zonder een sterkere onveiligheidsbeleving te creëeren. De marechaussee zijn al belast met de beveiliging van koninklijke paleizen. Dat doen ze op een manier de bij het decorum past, maar die ook daadwerkelijk veiligheid biedt. Kan er geen budgetruimte voor de marechaussee worden gecreëerd om dat korps zodanig uit te breiden dat ze ook de rechterlijke macht kunnen beveiligen? (Dwz parketpolitie binnen, marechaussee buiten en de reguliere politie alleen voor serieuze noodgevallen.)

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: