‘Wijze terughoudendheid’

door GB op 13/04/2011

in Grondrechten, Haagse vierkante kilometer, Rechtspraak

Post image for ‘Wijze terughoudendheid’

Minister Donner heeft de Tweede Kamer laten weten ‘even niets’ met de SGP te doen. Eerst wil de minister afwachten wat het beroep van de mannenbroeders op het EHRM oplevert. De kwestie is ingrijpend en moet zorgvuldig worden afgedaan, aldus Donner. Op zich is dat al winst, ten opzichte van de wijze waarop Donners ministeriegenoot Leers met het EHRM omgaat als hij Irakezen wil uitzetten.

Maar Donner had wel een grens. Als er ‘in juridische zin beletselen zouden zijn’ voor vrouwen om hun passief kiesrecht uit te oefenen in de SGP, dan moest er meteen opgetreden worden. Donner schreef de SGP daarom een brief met een aantal vragen naar de interne regels, de procedures en de selectiecriteria. Het hoofdbestuur van de SGP meldt dat de regels het lidmaatschap en de kandidaatstelling openstellen voor ‘personen’, en dus geen onderscheid meer maken tussen mannen en vrouwen. Bij de procedures voor de kandidaatstelling legt de SGP verder geen eisen ten aanzien van het geslacht op. Uitsluitend ‘beginseltrouw’ is een criterium. Daarbij zoeken de selectieadviescommissies naar leden die in staat geacht mogen worden de beginselen van de partij uit te dragen. Dat is niet alleen het ‘vrouwenstandpunt’ maar de ‘meeromvattende visie op Bijbelgenormeerde politiek’ waaraan de kandidaat SGP-volksvertegenwoordigers zullen moeten voldoen. Daarmee vindt de SGP zelf dat de door Donner gevraagde juridische beletselen er niet zijn.

Donner vond dat kennelijk ook, want hij berichtte – zoals gezegd – de Tweede Kamer nu eerst het oordeel van het EHRM af te wachten. De brieven staan allemaal op de site van de SGP. Voorzien van tevreden staatkundig gereformeerd commentaar, uiteraard.

Wat hiervan te vinden? Krijgen we hier een voorproefje van het standpunt dat de regering in Straatsburg zal innemen? En hoe verhoudt het zich echter tot de constatering van het Gerechtshof:

Gehandhaafd is dat vrouwen zich niet verkiesbaar kunnen stellen voor de algemeen vertegenwoordigende organen. Slechts die vrouwen kunnen immers lid worden van de SGP die grondslag en doelstelling van de SGP, daaronder begrepen het Program van Beginselen, onderschrijven en die daarmee, in de visie van de SGP, juridisch gebonden zijn aan het Program van Beginselen en de daaruit voortvloeiende opvatting dat vrouwen het regeerambt en daarmee het passief kiesrecht in de algemeen vertegenwoordigende organen niet toekomt. De SGP overweegt in dat verband nieuwe leden een schriftelijke verklaring te laten ondertekenen waarin is opgenomen dat het aspirant-lid grondslag en doelstelling van de SGP onderschrijft.

{ 13 reacties… read them below or add one }

1 RK 14/04/2011 om 08:43

Ja, merkwaardig. Wat is hiervoor een houdbare verklaring?

En waarom schrijft Donner “nu” in: “Ik meen dat daarmee nu kan worden volstaan en zal mij beraden op de noodzaak en wenselijkheid van eventuele wettelijke maatregelen nadat het Europees Hof uitspraak heeft gedaan”?

Als er in juridische zin geen beletselen zijn, welke wettelijke maatregelen zijn dan nog noodzakelijk en wenselijk? Maatregelen zodat er ook een of meer vrouwen op de lijst komen te staan?

2 MD 14/04/2011 om 11:27

Hoewel ik het wachten op Straatsburg om allerlei redenen begrijpelijk vind, vraag ik me toch wat de maximale winst van uitspraak door het EHRM kan zijn. Ik moet toegegeven dat ik niet weet wat er precies gevorderd is. Maar in zijn algemeenheid valt op dat het EHRM als laatste-beroepsinstantie gezien lijkt te worden, terwijl het dat strikt genomen niet is. De Nederlandse Hoge Raad heeft in rechte vastgesteld dat er een probleem is met een een verdrag (niet-zijnde het EVRM), waarbij Nederland partij is. Aan die uitspraak zal het EHRM toch niets af kunnen doen? Het beste dat er voor de SGP uit kan komen, lijkt me, is dat het Nederland onder het EVRM niet toegestaan zou zijn de SGP anders te behandelen dan andere partijen wegens zijn politieke of religieuze standpunten. Zou het EHRM dat oordeel uitspreken, dan heeft de Nederlandse staat het probleem dat hij moet voldoen aan twee tegengestelde rechtsplichten (zoals nu ook al het geval is). Wachten lijkt me dus wel zinvol omdat je dan weet wat de uiteindelijke speelruimte voor wetgeving is, maar niet omdat daarmee het oordeel van de Hoge Raad tenietgedaan zou worden. Of zien art. 93 en 94 ook op de verhoudingen tussen nationale en internationale rechterlijke uitspraken?

3 JU 14/04/2011 om 12:08

Een terecht punt MD. Ik denk dat het wachten op Straatsburg vooral een strategische kwestie is. Dit kabinet heeft nu eenmaal weinig te winnen bij Daadkracht op dit punt, en dan komt de Straatsburgse procedure mooi uit. Als de SGP had aangegeven dat zij bij de Vakantieman had geklaagd, dan was het kabinet vermoedelijk ook voor de ‘wijze koers’ gegaan.

Het EHRM is inderdaad geen derde beroepsinstantie en voor wat betreft de verdragsverplichtingen onder het Vrouwenverdrag heeft het EHRM op dat punt, inderdaad strikt genomen, niets toe te voegen.

Iets anders is dat het oordeel van het EHRM in de praktijk natuurlijk wel van groot belang kan zijn. Voor de beslissing van de Hoge Raad, speelden verenigingsvrijheid / geloofsvrijheid wel een grote rol. Wat de civiele rechter in feite deed was vaststellen dat zich geen schending van, onder meer, het EVRM voordoet wanneer de Staat uitvoering geeft aan art 7 Vrouwenverdrag. Impliciet zegt men dat de beperking van de andere grondrechten (o.a. 9 en 11 EVRM) op dit specifieke punt gerechtvaardigd wordt door het non-discriminatiebeginsel. M.a.w.: geen botsing van verschillende internationaalrechtelijke verplichtingen, maar ‘praktische Konkordanz’, zoals de Duitsers zeggen.

Het EHRM kan natuurlijk een andere mening zijn toegedaan. Misschien niet waarschijnlijk, gelet op de grote margin of appreciation op dit punt (en die wij kennelijk alleen maar groter willen hebben), maar het kan. In dat geval ontstaat er een nieuwe situatie. Zolang de arresten van Gerechtshof en HR blijven staan, is er dan wèl sprake van tegenstrijdige rechtsplichten. Dat maakt de afweging voor de wetgever wezenlijk anders.

Wat ik me naar aanleiding van jouw punt nog zat af te vragen, is of in dat verband uitmaakt dat Gerechtshof/HR weigerden een wetgevingsbevel uit te spreken. Hadden zij dat gedaan, dan was er voor de Staat ook na een uitspraak van het EHRM echt niets veranderd. De plicht voor de Staat om tot wetswijziging over te gaan zou dan niet alleen zijn gebaseerd op de stand van het recht zelf (waarover de wetgever misschien ook nog anders kan denken),maar ook ‘zuiver’ omdat er een bevel van de civiele rechter ligt waaraan gevolg moet worden gegeven. Ook als mocht blijken dat de Nederlandse rechter het recht incorrect heeft uitgelegd, blijft die zuiver civielrechtelijke verplichting dan dus wel bestaan. Dat is nu anders. Of niet?

4 RK 14/04/2011 om 13:23

JU,

Het wetgevingsbevel zou zijn reden gehad hebben in dat wetgeving ontbeert om het onrechtmatig handelen door de SGP te beëindigen. Als het EHRM oordeelt dat er geen sprake is van onrechtmatig handelen door de SGP – de HR zou dan dus het recht incorect hebben uitgelegd; d.w.z het EHRM maakt een andere afweging van botsende grondrechten – is die wetgeving niet nodig en vervalt die civielrechterlijke verplchting. Of begrijp ik je verkeerd?

5 JU 14/04/2011 om 14:50

Beste RK,

Ja en nee. Als blijkt dat de Nederlandse rechter het EVRM verkeerd heeft uitgelegd, dan vervalt in elk geval de argumentatie voor de verklaring voor recht die het Gerechtshof gaf. De rechtsbasis voor de verplichting tot wetswijziging berust momenteel op de vaststelling van de rechter dat sprake is van een onrechtmatige situatie. Van belang is dus dat de wetgever in actie moet komen, niet omdat dit van de rechter moet, maar omdat deze heeft vastgesteld dat de huidige situatie onrechtmatig is. Wij verwachten van onze overheid nu eenmaal dat men onrechtmatige situaties niet laat voortduren.

De situatie zou (misschien, ik vraag het me af) anders kunnen liggen als de plicht om tot wetswijziging over te gaan niet zozeer voortvloeit uit het feit dat sprake is van een onrechtmatige situatie, maar uit een direct bevel van de rechter aan de Staat.

Vergelijk het met een simpele geldvordering. Als de V&D geld van mij tegoed heeft, dan rust op mij de verplichting om dat geld te betalen. Die plicht vloeit voort uit de rechtsverhouding tussen mijzelf en de V&D. Veroordeelt de rechter mij vervolgens om dat geld over te maken. Dan is het niet meer (alleen) de onderliggende rechtsverhouding die mij verplicht te betalen, maar óók het rechterlijk vonnis zelf. Zei overigens de niet-civilist. Zien de beter in het burgerlijke recht ingevoerde lezers van dit blog het anders?

6 GB 14/04/2011 om 16:16

@ JU

Ja en nee. De situatie ligt inderdaad anders wanneer er een expliciet bevel gegeven is. In dat geval heb je een soort dubbele wetgevingsplicht, eentje gebaseerd op het ‘beginsel van constitutionele zuiverheid’ zoals Schutgens dat noemt, op basis waarvan de wetgever in ieder geval moet reageren op dit soort rechterlijke rechtsoordelen, en eentje gebaseerd op het bevel van de rechter. Onder die eerste valt nog wel uit te komen als het EHRM een ander inhoudelijk oordeel uitspreekt over de weging van de vrijheid van vereniging en de verdragsverplichting (gesteld dat dat kan), onder die tweede kom je niet uit. Volgens mij zou je negeren van rechterlijke bevelen zelfs tot een schending van artikel 6 EVRM kunnen promoveren, waarna Clara Wichmann zich dus in Straatsburg kan melden.

Maar nee: civielrechtelijk kunnen bevelen vervallen worden geacht, op grond van gewijzigde omstandigheden. (heeft deze niet-civilist in een civiel boekje gelezen)

Complicerend zou overigens het verschijnsel van gezag van gewijsde kunnen zijn. Als het ERHM oordeelt dat het anders had gemoeten, en Clara Wichmann meldt zich weer bij Nederlandse rechter dan is het natuurlijk de vraag of de Clara Wichmann gezag van gewijsde kan inroepen tegen de Staat.

Vergelijk de uitspraak van de bestuursrechter in de SGP zaak: die oordeelde dat de minister niets anders had te doen dan het dictum van de civiele rechter als dictum op te volgen. Of ze het eens waren met de onderliggende gronden deed niet terzake.

In het strafrecht hebben ze trouwens bedacht (heb ik gelezen in een strafrechtboekje) dat als er Cassatie in het belang der wet wordt ingesteld tegen een vervolgingsbevel dat het bevel om Bouterse te vervolgen weliswaar nog overeind staat, maar dat het daadwerkelijk vervolgen van Bouterse onrechtmatig zou zijn geweest. Ha! Dat is het betere werk.

7 RK 14/04/2011 om 18:37

JU en GB,

In jullie beide reacties gaan jullie eraan voorbij dat de verklaring voor recht en de rechtsbasis voor de (hier gehypothetiseerde) verplichting tot wetswijziging berust op de vaststelling van de rechter dat sprake is van onrechtmatig handelen door de SGP hetgeen berust op de afweging van botsende grondrechten door de HR. Als het EHRM tot een andere afweging komt, inhoudende dat de SGP niet onrechtmatig handelt, dan vervalt de basis voor de verklaring voor recht en voor de (hier gehypothetiseerde) verplichting tot wetswijziging. Of, wat mis ik?

8 JU 15/04/2011 om 16:20

Beste RK,

Dat is precies waar het ons om gaat.

a. Kun je zeggen dat als de argumentatie voor de verklaring voor recht wegvalt, dat daarmee ook de (rechtsbasis voor) de plicht tot wetswijziging wegvalt?

b. Wat het antwoord op a. ook is, maakt het nog verschil of er – in plaats van een verklaring voor recht, sprake zou zijn geweest van een wetgevingsbevel.

Zoals gezegd, het was vooral een open vraag, geen betoog. Maar ik kan mij vrij goed vinden in de koers die GB vaart, ook al is hij dan geen civilist maar een staatsrechtfiguur die in boekjes over straf- en civiel recht bladert.

9 GB 15/04/2011 om 17:38

Aan een staatsrechtboekje terzake wordt gewerkt.

10 RK 15/04/2011 om 17:51

JU,

Mij lijkt je open vraag beantwoord met het logische verband dat ik leg. Op a. dus ja, en op b. ook. Allerdrie de aspecten die je in a. en b. noemt, kennen als voorwaarde de gemaakte afweging van grondrechten die nochtans in het nadeel van de SGP is uitgevallen. Kun je die logica volgen? Zo nee, waarom niet?

11 MD 18/04/2011 om 10:21

Zien we met dit alles niet te gemakkelijk over het hoofd dat de HR een oordeel uitsprak op basis van het Vrouwenverdrag? Dat is voor zover ik weet tenminste het Verdrag dat Nederland zou verplichten de SGP in zijn huidige gedaante niet te subsidiëren. Wat het EHRM ook oordeelt, die in rechte vastgestelde onrechtmatige situatie blijft volgens mij dus gewoon voortbestaan. Een interpretatie van het EVRM door het EHRM kan toch niet afdoen aan een interpretatie van een ander verdrag van één van onze hoogste rechters?

Zie ik het goed, dan is de discussie over het verschil tussen wetgevingsbevel, stand van het recht en kracht van gewijsde wel interessant en relevant, maar niet doorslaggevend.

12 JU 18/04/2011 om 11:11

@MD,

Nee, ik denk, na wat krabbelerijen achter de oren, niet dat we dat over het hoofd zien. Formeel gesproken heb je helemaal gelijk. Punt is alleen dat de Staat graag had gezien dat het Vrouwenverdrag EVRM-conform was uitgelegd. Volgens de HR hoeft dat niet met als argument dat de EVRM-rechten niet worden geschonden als de Staat uitvoering geeft aan het Vrouwenverdrag. Als het EHRM daar anders over zou denken (omdat het Hof het eigen EVRM anders uitlegt), dan verandert er materieel dus wel iets. Dan staat de redenering van de HR dat de uitvoering van het Vrouwenverdrag geen EVRM-schending oplevert op losse schroeven. En dan wordt de discussie over de modaliteit van het dictum van belang.

13 RK 18/04/2011 om 11:22

JU en MD,

Over de uitleg van het Vrouwenverdrag zijn de HR en de Staat het wel eens. Alleen niet over de afweging met EVRM-rechten, e.g. de verenigingsvrijheid. Als die afweging door het EHRM in het voordeel van de SGP uitvalt, dan mag er geen uitvoering aan het Vrouwenverdrag gegeven worden.

Stel, de Staat maakt nu een nieuwe wet die de SGP conform de uitspraak van de HR aanpakt. Stel, dat het EHRM in het voordeel van de SGP oordeelt. Dan moet de Staat die nieuwe wet buiten toepassing laten ….

Reactie achterlaten

{ 3 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: