Wijzig de wijzigingsprocedure!

door CM op 07/11/2012

in Grondrechten, Haagse vierkante kilometer

Post image for Wijzig de wijzigingsprocedure!
Hoe zou het nieuwe kabinet denken over constitutionele toetsing en het voorstel daartoe van Femke Halsema? In het regeerakkoord lezen we er niets over. Daarin wordt wel ingegaan op andere initiatiefwetsvoorstellen van Tweede Kamerleden, zoals een voorstel van Pierre Heijnen (PvdA) over het terugbrengen van het aantal gemeenteraadsleden en een voorstel van Gerard Schouw (D66), dat weer eens in de Grondwet probeert vast te leggen dat de burgemeester wordt aangesteld volgens regels bij de wet te stellen. Genoemde Kamerleden kunnen zich op de borst kloppen: zij hebben de steun van het kabinet. Aan constitutionele toetsing is in deze tijden kennelijk geen behoefte. Uit het feit dat het voorstel-Halsema niet genoemd wordt, kunnen we in de meest positieve interpretatie afleiden dat het kabinet er nog geen oordeel over gevormd heeft, en in de meest negatieve dat het er totaal geen behoefte aan heeft. Maar kabinetssteun of niet, het staat er treurig voor met dit dappere voorstel om toetsing van wetten aan enkele artikelen van de Grondwet mogelijk te maken: de laag stof op het tweede lezingsvoorstel wordt steeds dikker, er is nog altijd geen nota naar aanleiding van het verslag, initiatiefneemster Halsema is vertrokken en haar opvolgster – ook voor de verdediging van het wetsvoorstel – Jolande Sap heeft er onlangs ook de brui aan gegeven. De momenteel vierkoppige GroenLinks-fractie in de Tweede Kamer lijkt niet uit te blinken in constitutioneelrechtelijk talent, dus het is nog maar de vraag wie de verdediging het beste over kan nemen en op welk moment. 

En dan is er ook nog de vraag of de behandeling van het voorstel überhaupt kan worden voortgezet. Er zijn goede argumenten om aan te nemen dat het over en uit is. Eigenlijk had de vorige Tweede Kamer over het tweede lezingsvoorstel moeten oordelen. Die hadden wij, de burgers van Nederland, daar immers voor gekozen. Nu is de behandeling over de verkiezingen heen getild en doorgeschoven naar een nieuwe Tweede Kamer. Dat strookt niet met artikel 137 van de Grondwet. Eigenlijk moet de hele procedure nu opnieuw, te beginnen met een nieuwe eerste lezing bij Tweede en daarna Eerste Kamer. Ik hoop eigenlijk dat de opvolgers van Halsema en Sap noch voor het opnieuw beginnen, noch voor het doorzetten van het huidige tweede lezingsvoorstel kiezen. Ik vind constitutionele toetsing weliswaar erg belangrijk, maar de tragedie rond het voorstel-Halsema (waarvan de behandeling al in april 2002 begon) toont een veel dieper liggend probleem aan: het is vrijwel onmogelijk om de Nederlandse Grondwet te wijzen.
De procedure van het al genoemde artikel 137 is zwaar achterhaald. De in het artikel beloofde ‘volksraadpleging’ in de vorm van verkiezingen tussen de eerste en tweede lezing stelt weinig voor. Tijdens de verkiezingen gaat het immers zelden of nooit over de Grondwet. De ‘onwijzigbaarheid’ van de Grondwet leidt tot rare tournures. Zo werd ooit beweerd dat artikel 55 van de Grondwet, dat bepaalt dat de leden van de Eerste Kamer worden verkozen door de leden van provinciale staten, er niet aan in de weg staat dat onze senatoren ook worden verkozen door de leden van eilandsraden in Caribisch Nederland. En natuurlijk kunnen we best alle provincies of alle waterschappen schrappen, want de Grondwet wijdt er weliswaar diverse bepalingen en zelfs een heel hoofdstuk aan, maar zegt niet met zoveel woorden dát er provincies en waterschappen zijn.

Het voorgaande gaat over voorstellen die tamelijk tot zeer evident in strijd zijn met de Grondwet, in het laatste geval in elk geval met de strekking en geest ervan. Nog veel erger zijn echter voorstellen die niet eens in overweging worden genomen omdat ze een Grondwetswijziging vergen en niemand zin heeft in die ellenlange procedure. Wie na de poppenkast van de laatste Eerste Kamerverkiezingen dacht dat het in de toekomst anders zou gaan, kwam bedrogen uit. Premier Rutte sprak weliswaar van een bizar systeem dat weinig met democratie te maken had, maar mede omdat hij zelf vuistdiep in dat bizarre systeem zat vastgezogen, en dat bizarre systeem nog grondwettelijke bescherming geniet ook, kwamen er geen wijzigingsvoorstellen. En eigenlijk hebben we helemaal geen ministers Donner nodig om de voorstellen van de Staatscommissie Grondwet af te serveren. Artikel 137 Grondwet is onze grondwettelijke Donner waarop vrijwel ieder nobel streven tot herziening te pletter slaat.

Onze zeldzaam rigide Grondwet verdient beter. Willen we er wat van maken, dan moet de herzieningsprocedure van artikel 137 flink op de schop. Weg met de twee lezingen, weg met de schijnvertoning van de volksraadpleging! Handhaaf slechts de regel dat voor een Grondwetswijziging in beide Kamers een meerderheid van twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen nodig is, of voor mijn part tweede derden van het aantal leden. Kortom: kies voor een Duits systeem, waar de Grondwet kan worden gewijzigd met de “Zustimmung von zwei Dritteln der Mitglieder des Bundestages und zwei Dritteln der Stimmen des Bundesrates”. Dat maakt enerzijds wijziging en modernisering van de Grondwet een stuk eenvoudiger, maar werpt anderzijds nog voldoende hoge drempels op tegen populistische avonturiers en andere anti-rechtsstatelijke elementen. Een tweederde meerderheid in beide Kamers heb je immers niet zomaar. Rutte II kan er alleen maar van dromen.

Dus, geachte leden van de uitgedunde fractie van GroenLinks, geef mevrouw Halsema een fraai standbeeld in de fractieburelen, laat haar initiatief voor wat het is en kom met een nieuw voorstel om de wijzigingsprocedure te wijzigen. Als de behandeling daarvan dan na de volgende Tweede Kamerverkiezingen in tweede lezing kan worden afgerond, kan de rest van de Grondwet aan de beurt komen. Dan is het tijd om de 19e eeuwse nestgeur uit onze constitutie te kloppen. Constitutionele toetsing, modernisering van de grondrechten, een ceremonieel koningschap, omvorming van de Eerste Kamer tot een échte chambre de réflexion, uitwerking van de voorstellen van de Staatscommissie-Grondwet. Met een gewijzigde wijzigingsprocedure kunnen we het er serieus over gaan hebben. Een tussenweg is er wat mij betreft niet. Als de procedure van artikel 137 Grondwet niet wordt gewijzigd, kunnen we de Grondwet definitief ten grave dragen en in het museum plaatsen als een reliek uit de lang vervlogen tijd van de natiestaat, waar voorafgaand verlof voor de drukpers uit den boze was en het telegraafgeheim gewaarborgd. Het is de dood of de gladiolen.

{ 4 reacties… read them below or add one }

1 Martin Holterman 08/11/2012 om 08:10

Ben ik nou gek of is de Grondwet deze eeuw al vijf keer gewijzigd? (Ik tel 2000 niet mee…) http://wetten.overheid.nl/BWBR0001840/geldigheidsdatum_08-11-2012/informatie

Dus zo moeilijk is het wijzigen van de Grondwet nou ook weer niet.

Daar staat tegenover dat het recente voorbeeld van Hongarije laat zien dat een 2/3e meerderheid minder moeilijk is dan je soms wel zou denken. Een ontbinding voordat de Grondwet gewijzigd kan worden lijkt me dan ook uitermate wenselijk.

Dat is des te meer het geval omdat onze Grondwet, vergeleken met die van de ons omringende landen, uitermate kort van stof is. Veel dingen staan er niet in, maar staan in de Provinciewet, Gemeentewet, ongeschreven staatsrecht, etc. Dus de kans dat er grote problemen ontstaan omdat onze Grondwet niet snel genoeg geamendeerd kan worden lijkt me vrij klein.

2 a.zecha 09/11/2012 om 17:28

Van een staat, waarvan de wetgevende en bestuurlijke staatsmachten gedurende decennia gezamenlijk opereren als een binitas politica en bovendien daadwerkelijk pogingen onderneemt om de rechterlijke staatsmacht onder politieke controle te brengen, daarvan mag mijns inziens “in rede” niet verwacht worden dat zij bereid zal zijn haar wetgeving te laten toetsen aan (politiek) onafhankelijke rechters van een constitutioneel (hoog)gerechtshof.

Het politiek gesputter van partijvertegenwoordigers in de Staten Generaal en de kabinetten van de Koning tegen uitspraken van het EHRM zijn m.i. voor ons democratisch systeem tekenend.
a.zecha

3 Super De Boer 11/11/2012 om 15:42

Helemaal eens met het gesignaleerde probleem van een te rigide Grondwet. Ook eens met de voorgestelde oplossing. Tussenoplossing zou kunnen zijn in elk geval de tweede lezing in de Eerste Kamer af te schaffen en/of voor zover ergens een tweede lezing resteert in elk geval in de tweede ronde niet meer te werken met gekwalificeerde meerderheden. Nog beter voor het land zou zijn dat ik Dictator word en GB mijn Minister van …ehm…Communicatie 8)

4 W. van den Hagemot 08/05/2013 om 08:49

Vraag 1: Hoe komt u tot het buitenspel zetten van volksraadpleging? Het Parlement is niet het Volk. Net doen alsof het Parlement het hoogste Staatsorgaan is, en het Volk buiten beschouwing kan blijven is afbreuk doen aan d ehoogste Democratische norm: het volk beslist.

Vraag 2: Waarom zou d eGrondwet met de tijd mee moeten gaan? Een Grondwet is geen wet die met de tijd mee moet. Een Grondwet is het speelveld van de Staatsorganen. Die Staatsorganen gaan met de tijd mee. Maar de basis voor verdeling van de bevoegdheden en de beperking van d ebevoegdheden, die is statisch. Dat de Grondwet dus summier is, dat komt de vrijheid van de Staatsorganen en daarmee de democratie ten goede.
De Grondwet geeft aan de Staatsorganen absoluut beperkte macht. Die beperkte , maar absolute macht behoeft bescherming en ook d ebeperkende werking door de macht van de andere staatsrechtorganen.

Vraag 3: Hoe komt u tot de conclusie dat de procedure van het al genoemde artikel 137 zwaar achterhaald is en de in het artikel beloofde ‘volksraadpleging’ in de vorm van verkiezingen tussen de eerste en tweede lezing weinig voorstelt? Als het tijdens de verkiezingen zelden of nooit over de Grondwet gaat, dan wil dat alleen zeggen dat de pijlers waarop de Staat rust in kennelijk voldoende in balans zijn. Het Volk is een Staatsorgaan ongelijk aan het het Parlement. Ik volg uw redenering dus niet.

Vraag 4: Hoe denkt u hoofdzaak van bijzaak te scheiden? Als de 19e eeuwse nestgeur uit onze constitutie geklopt moet worden, dan is het zaak om de kern van de Constitutie en de verdeling van Staatsmacht scherp in het veizier te houden. Want immers, in een tijd dat er geen staatscrises zijn, is het lastig te bepalen wat nu precies de balans is bij de verdeling van machten. De klemtoon van een maatschappij in rust of in beweging is geheel anders dan een maatschappij in crisis. Het gaan veranderen van de Grondwet moet dus altijd in een gezindheid van crisis zijn. Want de Grondwet veranderen raakt de kernmachten en fundamenten en bestaansrechten van de Staat.

Vraag 5. Hoe onderscheidt u populistische avonturiers en andere anti-rechtsstatelijke elementen? Beschouwt u uzelf daar ook toe? Valt daar ook onder het afschaffen van een bestaand staatsrechtelijke macht, ten gunste van een ander reeds bestaand staatsrechtelijk orgaan? Bent u bekend met de definitie van een Rechtstaat en de definitie van een Constitutionele Rechtstaat? De Koninklijke macht en het Koninklijke gezag reeds nu beschouwen als te zijn geëvolueerd, is per definitie een aantasting omarmen van zowel de rechtstaat als de constitutie, vindt u niet?

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: