Wim Voermans over de stabiliteit van de Catamaran-coalitie

door WV op 27/08/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Wim Voermans over de stabiliteit van de Catamaran-coalitie

Ipsos Synovate heeft een leuk gezelschapsspel op de website. Stel zelf (op basis van de laatste peilingen) een coalitie samen. Als je het probeert, schrik je toch wel een beetje: door de politieke versplintering kan alleen via een coalitie van vier partijen of meer een meerderheid worden behaald. Dat wordt natuurlijk lastig formeren en dan is nog maar de vraag of de daaruit voortkomende combinatie stabiel blijkt. Op basis van de peilingen, gekruist met de programma’s, lijkt een midden-linkse ‘Catamaran‘-combinatie van SP, PvdA, D66 en CDA (twee grote linkse partijen in het midden met twee financieel-economische stabilisatoren) mogelijk. Zo’n combinatie heeft ook een grotendeels onbelaste erfenis en kan hier en daar misschien zelfs vernieuwen. Nog verder over links wordt lastig: dat vergt tenminste vijf partijen (SP, PvdA, D66, CU en Groenlinks). En het is maar de vraag of D66 en de CU zomaar mee willen doen. Hun positie komt in deze over-links variant meer in het gedrang dan in de midden-linkse combinatie. Elke variant van een combinatie over rechts wordt – in de Ipsos Synovate peilingen (en trouwens ook in de andere peilingen) – geblokkeerd door de positie van de PVV. Veel van de in aanmerking komende partners over rechts (CDA, D66) hebben de deur in het slot gegooid voor een eventuele samenwerking.

Vierpartijen-coalities hebben slechte papieren in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Kijken we naar de afgelopen honderd jaar dan redde maar drie van de negen vierpartijen-kabinetten het tot aan de streep (30%) – de meesten daarvan nog in economisch hoogtij. Vijfpartijen-kabinetten hebben een nog lagere score: geen van de vijf coalities met vijf partijen aan boord haalde de volgende reguliere verkiezingen, al kwam het kabinet Den Uyl een heel eind.

Er komt ongetwijfeld een lastige formatieperiode aan, waarbij we niet vooraf hoeven te vertrouwen op een snelle of goede afloop. Het politieke klimaat in Nederland is instabiel geworden. Sinds 2002 kende Nederland vijf kabinetten. Gemiddelde leeftijd iets meer dan twee jaar, waarmee de programma’s meestal grotendeels onafgemaakt bleven. Vergeleken met andere lidstaten is onze score niet goed. We zijn zowat koploper ‘instabiliteit’ al was er ook in Griekenland, België, Tsjechië, Finland en in mindere mate Zweden beroering.

Al helpt somberen niet – het begint een beetje op de jaren dertig te lijken, toen het ook maar niet lukte de economische crisis in een versplinterd politiek landschap effectief te bezweren. Misschien toch tijd om eens over kiesdrempels na te gaan denken in ons systeem. Want van de 11 tot 12 partijen die nu mogelijk zetels in de Tweede Kamer gaan bemachtigen, hebben er vijf tot zes minder dan (ca.) zes zetels te verwachten. Maar ze zijn tezamen wel goed voor ca. 17-18 zetels, dat is 22-24% van het totaal van 75. Tel daarbij de ca. 25% die de PVV voor haar rekening neemt, dan is er met ca. een kwart van de zetels na de verkiezingen heel moeilijk zaken te doen zoals de zaken er nu voor staan.

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 CR 28/08/2012 om 10:51

Hup, de kiesdrempel maar weer. Dat de Tweede Kamer daarmee een stuk minder herkenbaar wordt voor veel Nederlanders moeten we maar voor lief nemen.
Belangrijker: statistieken zitten vreemd in elkaar. In de parlementaire geschiedenis zijn nieuwe partijen die met 6 of 7 zetels binnenkomen vrijwel allemaal snel weer verdwenen: AOV, BP, DS’70. De enige uitzondering is D66. Daarentegen zijn partijen die – al dan niet na fusies – tot de blijvers behoren juist bescheiden begonnen met 1-3 zetels: SGP, GPV, RPF, PPR, PSP, PvdD, SP. Zulke partijen krijgen met een kiesdrempel geen kans meer, zodat de vernieuwing die in een democratie noodzakelijk is, uitblijft.
Een bescheiden kiedrempel van 2 of 3 zetels zou dus, gelet op het verlden, schadelijk kunnen zijn. Een drempel van 7 zetels zou avonturiers kunnen tegenhouden, maar tast de evenredigheid wel erg sterk aan.
Ik herinner me trouwens formaties die slecht verliepen omdat twee grote partijen elkaar niet vertrouwden. Willen we die kant weer op?

2 Martin Holterman 28/08/2012 om 22:15

@CR: Met een kiesdrempel moet dat soort vernieuwing binnen partijen. In plaats van steeds maar weer een nieuwe partij, moet iemand met ideeën er dan in slagen een bestaande partij naar eigen in zicht om te buigen. Waarom is dat slecht?

En afgezien van stabiliteit is er nog een ander voordeel: Voorspelbaarheid. Nu weet helemaal niemand wat de causale relatie tussen stem en coalitie zal blijken te zijn. Het kan best wel zijn dat een stem voor de SP via een paar omwegen Rutte weer in het zadel brengt. (Bij voorbeeld omdat die stem dan niet naar GL of D’66 gaat, waardoor die te klein worden om nog zin te hebben in een avontuur met de SP.) Met grotere partijen zet je een stap naar voorspelbaarheid, waardoor het makkelijker wordt voor de kiezer om partijen af te rekenen op hun keuzes van de afgelopen regeerperiode, en ook makkelijker om bepaalde beleidsbeloften voor de toekomst te bevorderen.

3 WV 29/08/2012 om 09:44

Beter dan Martin Holterman kan ik het niet zeggen. Helemaal met hem eens.

4 RK 29/08/2012 om 11:43

Een kiesdrempel groter dan 1 zetel lijkt mij intuitief in strijd met het idee van representatieve democratie. Holtermans argument lijkt me funest: als je er binnen een bestaande partij niet in slaagt die om te buigen, zou je het er dan maar bij moeten laten? En naderhand beoordeelt de kiezer of zijn stem goed door zijn vertegenwoordiger, al dan niet in een coalitie, is verkocht.

5 MD 31/08/2012 om 10:56

Degenen die zich zorgen maken over de representatieve democratie kunnen eens nadenken over eisen aan de interne partij-organisatie. In Duitsland wordt de bestaande kiesdrempel door het Bundesverfassungsgericht niet strijdig geacht met het Demokratieprinzip, terwijl het BVerfG in dat opzicht toch bepaald niet de soepelste is. Ik weet alleen niet zeker of het Duitse hof daarbij ook leunt op de in Duitsland verplichte democratische inrichting van politieke partijen.

6 Martin Holterman 31/08/2012 om 14:53

@MD: Ik heb geen tijd om het na te lezen, maar als het goed is staat de hele analyse in de EP-kiesdrempel uitspraak van vorig jaar: http://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen/cs20111109_2bvc000410.html.

(Waar de kiesdrempel voor het Europees Parlement wel ongrondwettig werd verklaard, zonder tegelijkertijd de grondwettigheid van de kiesdrempel voor de Bondsdag in twijfel te trekken.)

7 BM 31/08/2012 om 20:12

@ MD: Nee, zo’n redenering kan ik bij het BVerfG nergens vinden. Wel een interessant idee: partijen op twee manieren beperken, waarvan de een ook een beperking voor de kiezer inhoudt, de andere hem juist meer invloed verschaft. Misschien een beetje te theoretisch: de meeste partijen in Nederland zijn intern democratisch en erg weinig kiezers zijn lid van een partij.

Los daarvan verbaast het mij ook een beetje dat in Nederland nooit over basale eisen aan partijen wordt nagedacht. “Weniger Demokratie wagen” valt van Duitsland best te leren, maar een kiesdrempel is volgens mij niet de eerste les.

@ WV: Moet in de laatste alinea niet staan “van het totaal van 150” en dus ook “dan is er met ca. een kwart van de zetels na de verkiezingen heel moeilijk zaken te doen”?

8 Super De Boer 05/09/2012 om 23:30

Eens met RK over het belang van representatie en een kiesdrempel die niet groter mag zijn dan één zetel. Wat is er nou mooier dan ‘voor elk wat wils’ in het Parlement? Zeker in een polderland als het onze. Maximale herkenbaarheid voor zo veel mogelijk (groepen) mensen.

😐 Willen we dan toe naar Britse toestanden, waar het de maatschappelijk toch wel degelijk gewortelde Official Monster Raving Loony Party maar niet of nauwlijks lukt zetels te bemachtigen in vertegenwoordigende lichamen?

(Voor de onwetenden: met de slogan ‘Vote for insanity, you know it makes sense!’ is The Official Monster Raving Loony Party (OMRLP) is al sinds 1983 (onder die naam) actief in de Britse politiek. Eind jaren zestig werden voorlopers van de partij opgericht door de voormalige popartiest Screaming Lord Sutch die tot aan zijn zelfmoord in 1999 meer dan dertig keer vergeefs kandidaat is geweest. Na het heengaan van Lord Sutch werden Alan Howling Laud Hope en zijn lapjeskat ‘Cat Mandu’ tot partijleiders gekozen. In het partijprogramma van de OMRLP staat onder andere dat er een nationaal debat moet komen over waarom er maar één smurfin is, dat er gratis Viagra moet worden verstrekt aan alle mannen van 69 jaar en ouder, dat er een ministerie voor huisdieren moet worden ingevoerd en dat er centrale verwarming moet komen in alle bushokjes.)

😛 Kijk, dat is nog eens andere koek dan geneuzel over glaasjes kraan- dan wel mineraalwater.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: