Zaterdagse onzinnigheid: wat is kunst?

door JAdB op 05/10/2013

in Bestuursrecht, Varia

Post image for Zaterdagse onzinnigheid: wat is kunst?

Dit blog schrikt er niet voor terug om de wezenlijke vragen des levens te behandelen (en te beantwoorden). Wat is recht? Antwoord: Judge Dredd (ofwel: Sylvester Stallone). Kun je de Grondwet in plaatjes uitdrukken? Antwoord: zeker, maar niet zonder schending van het auteursrecht. Wat staat er in Federalist Paper no. 36? Antwoord: iets over belastingen. Vandaag de vraag: wat is kunst?

Gombrich schreef de beroemde woorden:

There really is no such thing as Art. There are only artists. (…) There is no harm in calling all these things [grotschilderingen, posters, etc.] art as long as we keep in mind that such a word may mean very different things in different times and places, and as long as we realize that Art with a capital A has no existence.

Gombrich neemt dus een nogal rekkelijk standpunt in. Dat standpunt wordt niet door iedereen gedeeld. Kijk bijvoorbeeld eens naar deze quiz en probeer de kinderwerkjes (“toddler art”) te onderscheiden van “echte” abstracte kunst. De reacties onder de quiz zijn erg vermakelijk. Er zijn twee kampen te onderscheiden: degenen die veel te ingewikkeld doen over kunst en daarmee abstracte kunst bestaansrecht proberen te geven, en degenen die zeggen: “zie je wel, een peuter kan het ook, waarom zou ik dit kunst moeten noemen?”. Mijn persoonlijke favoriet: “Classic painting was an art. Modern painting is complete BS.”

Dit soort discussies gaan vaak eigenlijk niet over of iets wel of geen kunst is, maar over heel andere vragen: moet ik extra mijn best doen om dit te kunnen waarderen of mag ik zonder kijken doorlopen? Ben ik een plebejer als ik doorloop? Moet de overheid subsidie verstrekken voor het maken en preserveren van deze werken? Zijn deze werken echt zoveel waard? Wat deze laatste vraag betreft loont het trouwens de moeite om de werken van Sylvester Stallone eens te bekijken. Ze worden gewaardeerd op zo’n 40.000 dollar. Erg mooi vind ik ze niet, maar welke jurist wil nou geen schilderij van Sylvester “I am the law” Stallone?

Kunst en recht worden wel vaker met elkaar geassocieerd. Het bekendste voorbeeld daarvan is zonder twijfel de uitspraak van de Romeinse rechtsgeleerde Celsus: Ius est ars boni et aequi. Een dergelijke associatie is er natuurlijk ook bij recht over kunst. Een mooi voorbeeld daarvan is de (vervallen) Wik: de Wet inkomensvoorziening kunstenaars. Deze wet voorzag in een uitkering voor (beginnende) kunstenaars. De uitkering bood kunstenaars de gelegenheid om hun volle aandacht te richten op het opstarten, het krijgen van naamsbekendheid, het binnenhalen van opdrachten, etc. Daarmee zouden de kunsten worden gestimuleerd. Maar hoe bepaal je wie recht heeft op zo’n uitkering? Met andere woorden: wie zijn kunstenaars? Dit was de definitie in de Wik:

degene die hier te lande werkzaam is in een beroep of bedrijf ter uitoefening van de scheppende, uitvoerende of toegepaste kunst.

Het moet dus gaan om iemand die kunst maakt. Dan ben je nog niet veel verder. Een definitie van kunst geeft de wet echter niet. De Raad van State verbaasde zich daarover. Hij wilde wel eens weten wat “kunst” precies is. Op zijn minst moet aan dit begrip getoetst worden bij de beoordelingen van uitkeringsaanvragen. In het advies van de Raad van State en het nader rapport t.a.v. het wetsvoorstel is daarover het volgende te lezen.

De Raad constateert dat het element «kunst» in de definitie van kunstenaar niet nader wordt aangeduid. Aan de adviserende instelling is dienaangaande in artikel 24 Wik geen adviserende taak gegeven. Nu het kunstenaarsbegrip essentieel is voor de regeling en bepalend is voor de reikwijdte ervan, beveelt de Raad aan de adviserende instelling ook te doen adviseren omtrent het element «kunst» in de definitie van kunstenaar en mitsdien de genoemde taken in artikel 24 Wik in die zin aan te vullen.

Het antwoord van de regering:

De mening van de Raad dat het kunstenaarsbegrip essentieel is voor de Wik wordt gedeeld en heeft ook zijn weerslag gevonden in de regeling door het beroepsmatig actief zijn met kunst tot toegangspoort te maken voor de regeling. Waar echter voor gewaakt moet worden is dat de overheid (indirect via het toetsingsorgaan) een uitspraak doet over de definiëring van het begrip «kunst». Naar de mening van het kabinet is het begrip kunst hooguit in filosofische zin definieerbaar…

Wat dat ook moge betekenen. Het is trouwens – juridisch gezien – onzin: het is best mogelijk om een definitie van kunst in wetgeving neer te leggen (bijvoorbeeld: alles wat niet in het Rijksmuseum hangt, is geen kunst). Of je dat ook moet willen is een andere vraag, en het is die vraag die het kabinet hier negatief beantwoordt. Het kabinet vervolgt:

…waarbij uitsluitend in de praktijk kan worden vastgesteld of activiteiten en produkten als zodanig kunnen worden gekwalificeerd. Om deze reden is ook afgezien van het aan het adviesorgaan opleggen van de verplichting om uitspraken te doen in de richting van de gemeenten over het begrip kunst; zij toetsen de beroepsmatigheid van de activiteiten van de kunstenaar en hanteren daarbij – al overigens jaren bestaande – criteria als opleiding, inkomsten en activiteiten als publicaties, tentoonstellingen, opdrachten, optredens etc. Voor de toepassing van de wet en de doelstelling daarvan is het slechts van belang dat vastgesteld wordt dat betrokkene zich toelegt op beroepsmatige activiteiten die hem in staat stellen zelfstandig in een voldoende inkomen te voorzien. Of dit nu met «Kunst» of «kunst» is doet niet terzake.

Hoewel het kabinet, anders dan Gombrich, wél vindt dat er Kunst met een hoofdletter K bestaat (maar dat voor de Wik niet relevant vindt), wordt duidelijk dat we van de wetgever geen antwoord hoeven te verwachten op de in de titel gestelde vraag. Waar is Sylvester Stallone als je hem nodig hebt?

(Het op het plaatje afgebeelde schilderij is in mijn bezit en geschilderd door Riccardo Rossati)

{ 9 reacties… read them below or add one }

1 LD 05/10/2013 om 11:35

Mooie bijdrage!

2 a.zecha 05/10/2013 om 15:58

Twee korte zinsneden “zaterdagse onzinnigheid” en “wat is kunst?” De eerste een (morele) uitspraak en de tweede een (filosofische) vraag slechts aaneen gekoppeld door een leesteken gevolgd door een leuke mentale exercitie met een knipoog naar politieke partijvertegenwoordigers van een politieke rechtsstaat.
a.zecha

3 Piet 05/10/2013 om 17:06

dus u vindt het het ook een mooie bijdrage?

4 Joke Mizée 05/10/2013 om 20:11

Bij mijn weten moest men minimaal de kunstacademie doorlopen hebben om voor de WWIK in aanmerking te komen, dus er was in elk geval ‘iets’ van een criterium.
Trouwens, over Iets gesproken: de wet definieert ook al niet wat onder een religie verstaan moet worden, maar erkent wèl religieuze organisaties.

5 Yoeri Roosendaal 06/10/2013 om 11:49

A.zecha bedoelt volgens mij dat, “top-down” beschouwd, het luce clarius is dat de opgedirkte profeten van onze “money-driven” partijpolitieke rechtsstaat langs omgewoelde sluipwegen en door middel van bestuurswetten de rechterlijke staatsmacht usurperen om, eenmaal de binitas politica gevestigd hebbend, een schotel linzenmoes te nuttigen, bereid van opgeofferde minderheden met een “dressing” van dictatuur.

Maar ik kan er natuurlijk naast zitten.

6 M.J. Hoogendoorn 11/10/2013 om 16:27

Zoals Ruud Lubbers destijds al kernachtig formuleerde:

“Voor de voet weg moet dit probleem worden neergetunneld in een motie, om langs deze weg in lijn met de afspraken met het kabinet al zwaluwstaartend de pijnpunten snelstens en bestens af te concluderen. Daarom moet het tekort op Volksgezondheid eerstens worden versleuteld en verspijkerd, waarvoor een tijdpad dient te worden afgekocht en verschmerzt.”

Daar sluit ik mij, mutatis mutandis, voor de volle 100% bij aan. Bestonden er maar grotere wandtegels.

7 Super De Boer 11/10/2013 om 18:08

8) Kunsthistorische anekdotes als bovenstaande bewijzen enerzijds dat Lubbers meer dan eens over Volkels gezondheid heeft gesproken, anderzijds dat hij daarbij consequent de rode knop heeft weten te vermijden. Best kunstig.

8 M.J. Hoogendoorn 12/10/2013 om 03:50

Als ze die knoppen vleeskleurig en licht naar parfum ruikend zouden maken, dan zou de wereld er nu heel anders uit zien.

9 Super De Boer 13/10/2013 om 21:51

🙂 Ook voor het zoeken – en vinden – van vleeskleurige, fleurig riekende knoppen is Lubbers bij mijn weten nooit veroordeeld. En da’s voor zover ik kan inschatten nog veel knapper dan de vrije aftocht die hij vorige week kreeg aangeboden.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: