‘Zuid-Europese democratie is overrated’

door MD op 08/09/2011

in Europa, Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Terwijl de financiële markten opgelucht ademhalen over het nieuwste oordeel van Karlsruhe, lijkt Rutte het democratiebeginsel (het argument in de Duitse jurisprudentielijn) nogal overrated te vinden. Eerder al verscheen op EUobserver een prachtige column over dit thema. Daarin werd het steeds weer opnieuw op ondemocratische wijze treffen van radicale financiële maatregelen vergeleken met het offeren van steeds meer maagden aan de vulkaan, in een poging de boze goden tot bedaren te brengen. Rutte doet nu een duit in het zakje door te dreigen met een ‘harde aanpak van begrotingszondaars’. Op het eerste oog moeten we daarbij denken aan het tot Generaliteitsland maken van lidstaten die het Stabiliteitspact structureel schenden, door voor die landen een Rijks-, ehm pardon, Eurocommissaris aan te stellen.

Kort gezegd houden de plannen in dat ‘begrotingszondaars’ onder het toezicht van een speciaal daarvoor aangewezen Eurocommissaris komen te staan. Naarmate de zondaar het Stabiliteitspact structureler schendt, krijgt de commissaris een steeds verdergaand recht om zelf in te grijpen in de begroting van die lidstaat. Het begint met het eenzijdig door of vanwege de commissaris maken van kleine aanpassingen in de begroting, wordt ingrijpender bij het schrappen van Europese subsidies aan de lidstaat in kwestie, en kan zelfs eindigen met het onder curatele stellen van die lidstaat, waarbij die tevens zijn Europese stemrechten verliest. Nigel Farage meende vorig jaar al dat Griekenland tot protectoraat was gereduceerd maar had dus ongelijk: het kan nog veel erger.

Toen Rutte werd gevraagd of de burgers van een onder curatele gestelde lidstaat nog wel in een democratie zouden leven, antwoordde hij dat ze zelf hun verantwoordelijkheid maar moeten nemen: ‘Als je lid wil zijn van de club, moet je spelen volgens de spelregels.’ Zou hij weten dat lidstaten formeel tot de eurozone moeten toetreden als hun economie dat toestaat? Het voorstel klinkt hoe dan ook draconisch. Het klinkt ook ernstig ondemocratisch. De vraag is alleen of het dat werkelijk is. Ik heb de ‘escape’ die Rutte voorstelt voor begrotingszondaars nog niet genoemd. Lidstaten die niet onder toezicht willen komen te staan, bijvoorbeeld omdat ze hun soevereiniteit niet willen opgeven, kunnen om dat te voorkomen uit de eurozone stappen. De eurozone moet dus een vrijwillige, exclusieve club worden van lidstaten die het Stabiliteitspact willen naleven.

De mogelijkheid tot uittreding is een klassiek argument, op grond waarvan John C. Calhoun en Max von Seydel betoogden dat de Amerikaanse c.q. Duitse (lid)staten hun soevereiniteit niet verloren hadden. Er werd weliswaar nationaal bij meerderheid besloten, maar door de mogelijkheid tot uittreding waren de (lid)staten niet dwingend gebonden aan de uitkomsten van die stemming. De meerderheidsregel zou vooral een efficiencyvoordeel opleveren, maar zou niet het verlies van de eigen soevereiniteit inluiden. Rutte bedoelde het vast niet zo, maar zijn voorstel lijkt dus in wezen een geradicaliseerde versie van Calhouns en Seydels (con)federalismetheorie te zijn. De curieuze strekking van het argument is evenwel dat een lidstaat het blijkbaar met alle genomen besluiten eens is, omdat hij anders wel zou zijn uitgetreden. Dat staat nogal ver af van de gedachte dat democratie zelfbestuur door het volk is. In Ruttes plan klinkt vooral de Rousseauiaanse gedachte door, dat vrijheid er alleen is voor de volkeren die het aankunnen, terwijl de rest dan maar illegitiem bestuurd moet worden.

Ik vraag me af wat Karlsruhe ervan zou vinden. Het BVerfG wordt er immers vaak van beschuldigd (radicaal) eurosceptisch te redeneren. Bovendien gebruikt het hof het uittreedargument op dezelfde wijze als Calhoun en Seydel. Ik heb alleen nog geen tijd gehad het nieuwe oordeel van het hof te bestuderen. De persmededeling wijst erop dat Duitsland zou moeten uittreden als het ooit zover zou komen dat het onder toezicht zou komen te staan. Duitse democratie houdt immers in dat de Duitse Bondsdag zelf de begroting moet vaststellen. Aangezien ik me wel kan vinden in die redenering, lijkt het me dus dat Ruttes voorstel louter niet ondemocratisch is omdat lidstaten kunnen terugtreden uit de eurozone.

Een probleem is alleen dat de eurozone een Duitse uittreding zeer waarschijnlijk niet zou overleven, zodat toepassing op Duitsland van de maatregelen niet werkelijk tot de mogelijkheden behoort. Daarin schuilt meteen ook de zwakte van het voorstel. Het lijkt vooral in te houden dat ‘wij, fatsoenlijke lidstaten’ geen last meer hebben van ‘hullie, Zuid- en/of Oost-Europese zondaars’ (en Frankrijk?). Het offert niet onze democratie aan de tucht van de markt, maar die van andere lidstaten. Daarom kan Rutte zo luchtig beweren dat de burgers dan maar hun verantwoordelijkheid hadden moeten nemen. Wat zou hij ervan vinden als een eventuele toekomstige Eurocommissaris eenzijdig de hypotheekrenteaftrek afschaft? Bijvoorbeeld als een toekomstig links kabinet het Stabiliteitspact stelselmatig schendt?

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 PB 08/09/2011 om 14:22

Fantastisch dat hier aandacht voor is. MN, wat is het gevolg van het combineren van de bevoegdheden van deze Eurocommissaris en de bevoegdheden van het directoraat van het toekomstige ESM. Van wat ik zag kon het inlegbedrag worden vergroot bij gewone of kwalitatieve meerderheid binnen het bestuur van het ESM. Nederlanders hebben overigens geen veto binnen dat bestuur. Binnen een week moet het geld geleverd worden. Maar door dat te doen moeten lidstaten zich in de schulden steken waardoor ze in gevaar kunnen komen de SGP-normen te schenden, op basis waarvan ze onder curatele kunnen worden geplaatst door de Eurocommissaris. Leuk…

2 Filip S. 09/09/2011 om 16:08

Ik heb nog geen tijd gehad om het voorstelletje van Rutte te bestuderen, maar meent hij echt om wetgeving aan te willen nemen waarbij een eurocommisaris de bevoegdheid gedelegeerd krijgt om lidstaten uit de euro te pesten ?

Dus voor de kromming van een komkommer vertrouwen alle lidstaten op een comitologie-comite bemand door doorgezakte ambtenaren om de controle maar niet te verliezen, maar voor iets essentieels als begrotingsmacht geeft men de bevoegdheid (althans dat doet men nu geloven) graag uit handen aan het college.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: