Zwabberend wetgeven

door Ingezonden op 21/01/2015

in Bestuursrecht

Post image for Zwabberend wetgeven

Bij de uitoefening van zijn taken heeft de overheid vaak informatie nodig. Dat laat de aanpak van terrorisme ook duidelijk zien. Dat geldt ook voor taken die wat minder exotisch van aard zijn. Te denken valt aan de uitvoering van de belastingwetgeving. Zonder gegevens betreffende vermogen en/of inkomen kan de belastingdienst moeilijk vaststellen welk bedrag aan belasting moet worden betaald. Daarom zijn er in diverse wettelijke regelingen zogenaamde medewerkings- en inlichtingenplichten in het leven geroepen.

Doel van deze verplichtingen is er voor te zorgen dat de uitvoering van de specifieke wettelijke regeling niet in het gedrang komt. Als de burger meteen de juiste informatie verschaft scheelt dat het bestuursorgaan werk. Het hoeft namelijk niet zelf mensen en middelen in te zetten om achter de informatie te komen. Een andere manier is om bestanden van verschillende bestuursorganen te koppelen, maar dat is vanwege privacyregelgeving niet zonder meer mogelijk. Tegen schending van de inlichtingenplicht kan strafrechtelijk worden opgetreden, maar het gebeurt in de regel via het bestuursrecht.

Sinds 1 januari 2015 kent ook de Participatiewet een inlichtingenverplichting. De Participatiewet is de opvolger van de Wet Werk en Bijstand (WWB). Burgers die niet meer in staat zijn om zichzelf door middel van inkomen en/of vermogen te onderhouden kunnen een beroep doen op bijstand krachtens de Participatiewet. De Participatiewet is simpel gezegd de oude bijstandswet voorzien van een nieuwe naam. Met de inlichtingenplicht is iets bijzonders aan de hand. Daarvoor moeten we eerst terug in de tijd.

In 1996 trad de Wet boeten, maatregelen en terug- en invordering sociale zekerheid in werking (Wet BMTI). De regering constateerde destijds dat er sprake was van een handhavingstekort binnen de sociale zekerheid. Mede als oorzaak werd aangewezen de beleidsvrijheid die diverse uitvoeringsinstanties hadden bij het al dan niet opleggen van een sanctie. De wetgever beoogde met de Wet BMTI uniformering te bewerkstelligen. Zodra was vastgesteld dat een belanghebbende een overtreding had gemaakt, moet de uitvoeringsinstantie optreden. Met andere woorden er werd korte metten gemaakt met de beleidsvrijheid. Een dergelijke benadering is ook terug te vinden in de recent ingevoerde Fraudewet, waar de Nationale Ombudsman kritiek op heeft geleverd.

Een zeer belangrijk gegeven was de invoering van de bestuurlijke boete voor schending van de inlichtingenplicht. De Algemene bijstandswet (Abw)(voorloper van de Participatiewet) werd hiervoor gewijzigd. Indien een burger de inlichtingenplicht schendt moet het uitvoeringsorgaan een bestuurlijke boete opleggen. Voor het invoeren van de bestuurlijke boete had de wetgever een viertal redenen. Drie daarvan zijn belangrijk; (1) terugvorderen van onterecht verstrekte uitkering was geen adequate reactie op het schenden van de inlichtingenplicht, (2) met het oog op art. 6 en 7 EVRM vond de wetgever het belangrijk dat uit de term boete bleek dat het om een zogenaamde criminal charge ging en (3) de informatieplicht geldt voor iedere burger en is dus een algemene norm en is niet gericht op het niet meer afhankelijk zijn van een uitkering. Kortom schending van de inlichtingenplicht levert de burger straf op.

In 2004 werd de Abw vervangen door de WWB. Belangrijke wijziging ten opzichte van de Abw was schending van de inlichtingenplicht geen bestuurlijke boete meer opleverde, maar kon resulteren in de verlaging van de uitkering. Door de wetgever werd de verlaging van de uitkering niet als een criminal charge gezien, tenzij de verlaging in een ver verwijderd verband stond. Daarnaast gaf de wetgever aan dat zij wilde werken met één instrument. De Centrale Raad van Beroep (CRvB) heeft in een aantal uitspraken (bijvoorbeeld hier en hier) geoordeeld dat er sprake is van een criminal charge bij verlaging van de uitkering wegens schending van de inlichtingenplicht. Naar aanleiding van deze rechtspraak heeft de wetgever bij wet van 2013 de bestuurlijke boete opgenomen in de WWB en maakt thans ook onderdeel uit van de Participatiewet.

Wat zegt dit wetgevingsbeleid? In de Aanwijzingen voor de regelgeving is aangegeven dat regelgeving zo bestendig mogelijk moet zijn. In voornoemd voorbeeld ligt die bestendigheid erin dat de wetgever van mening is dat informatiefraude gesanctioneerd moet worden. Waar bestendigheid ontbreekt is welk instrument gebruikt moet worden. Binnen 18 jaar is driemaal gekozen voor een ander instrument, zonder eigenlijk echt te onderzoeken welk instrument het meest effectief is. De Raad van State merkt in haar jaarverslag over 2013 dan ook op:

‘In 2013 zijn aan de Afdeling voorstellen voor advies voorgelegd waarin de noodzakelijke stappen in het wetgevingsproces niet altijd volgtijdelijk zijn gezet. Door stappen over te slaan, komt de wetgevingsprocedure onder druk te staan. Achtereenvolgende en soms aan elkaar tegengestelde wijzigingen wisselen elkaar in snel tempo op. Wetgeving krijgt hierdoor soms het karakter van een wegwerpartikel. Daarbij worden de doelen van nieuw beleid zelden gehaald. Een illustratie hiervan is de gang van zaken in het sociale domein.’

En:

‘In het jaarverslag over 2012 besteedde de Afdeling advisering aandacht aan het thema ‘wetgeven in tijden van (stelsel)verandering.’ De Afdeling merkte toen op dat de politieke wilsvorming steeds vaker sneller gaat dan het wetgevingsproces. In dit proces komt het aan op een zorgvuldige voorbereiding en behandeling en worden diverse mogelijkheden zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. Deze trend zette zich in 2013 voort. Mede door de politieke dynamiek krijgt wetgeving een onevenwichtig karakter, worden budgettaire overwegingen gebruikt als primaire motivering voor ingrijpende voorstellen en worden bevoegdheden gecreëerd zonder dat aannemelijk is gemaakt dat de bestaande bevoegdheden onvoldoende zijn om de gestelde problemen aan te pakken.’

Zullen we wetgeving weer zien als een bestendig gegeven en niet als een wegwerpartikel?

 

Urvin Pinas, student Rechtsgeleerdheid Staats- & bestuursrecht Tilburg University

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Jara 21/09/2015 om 17:53

Laten alle ministers, m.n. die van Sociale zaken en werkgelegenheid, dit eens in hun oren knopen!
Al sinds ± 1995 worden oa sociale zekerheidswetten en regelingen (maar ook bv. studiefinanciering, reïntegratietrajecten etc.) om de haverklap veranderd (elke paar maanden wel iets heen of terugveranderd, ingevoerd of weer afgeschaft enz.), zodat cliënten en uitvoerende medewerkers/beleidsmakers enz. er geen touw meer aan vast kunnen knopen, en het een chaos wordt. In wezen veranerd er niets Misschien is dit de hele opzet, zodat iedereen zo wanhopig wordt, dat geen ambtenaar dit werk nog wil doen, en niemand nog met dit bureaucratisch geheel te maken wil hebben en nog liever gaat zwerven of in z’n eigen stront wegkwijnt.
Rechtsgelijkheid is ver te zoeken in dit land, want je moet maar net op het juiste ogenblik behoeftig worden.

2 Jara 21/09/2015 om 18:06

Wat al die veranderingen kosten is niet alleen al ’t werk, opleidingen personeel, nieuwe formulieren, achterstanden, eindeloze bezwaarschriften, dus uitbreiding van afdelingen bezwaar en beroep enz., maar ook overspannen personeel en radeloze cliënten die daardoor geen energie voor echt werk overhouden.
Ik heb een oud boek over de armenzorg en maatschappelijk werk in 1946.. Helemaal niet zo gek geregeld toen, alleen zat de kerk ‘als verlengstuk van het gezin’, zo staat er,er nog tussen. Dat is vervallen. maar de overheidsrol is nauwelijks veranderd. Toen al sprak met van ‘arbeidstherapie’. En wat toen openlijk ‘strafkamp’ heette is nu dan de verplichte tegenprestatie. Wat ik niet snap is dat Volkert van der Graaf (vlgs. Brandpunt reporter gister) bij het weigeren daarvan slechts een korting op de uitkering krijgt, terwijl de rest van ’t land de uitkering dan kwijt raakt (althans, zo werd het eerder op tv verteld, maar misschien is dat volksverlakkerij). Of verschilt het per gemeente, heeft gem. Apeldoorn een soepel beleid hierin?

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: