‘Bij de gratie Gods’

door GB op 27/01/2010

in Haagse vierkante kilometer

Post image for ‘Bij de gratie Gods’

Eind vorig jaar begon mr. L. Westerhof in het NJB (2009/1921) over het ‘bij de gratie Gods’ in het formulier voor wetten en koninklijke besluiten. De aanleiding voor zijn artikel was niet duidelijk, maar hij achtte het gebruik nog wel te billijken als uitdrukking van het roepingsbesef bij de Oranjes. En het was een ook een mooie herinnering aan de ‘hogere oorsprong van het koningschap ten onzent’.

Zoals bij Donner en zijn godslastering was het wachten op tegenreacties. Die kwamen: in de meest recente NJB klappen prof. Van der Burg en mr. Linthorst over Westerhof heen (2010/103 en 104). ‘In strijd met de neutraliteit van de staat’ en het is nauwelijks voorstelbaar dat de kroonprins inderdaad gelooft dat God tot op detailniveau de touwtjes in handen heeft. Daarover moet hij ons dan nog meer eens onderhouden bij de aanvaarding van het koningschap. Dat is überhaupt een betere plek voor dit soort dingen dan een afkondigingsformulier.

Op zichzelf denk ik dat de reacties gelijk hebben. ‘Bij de gratie Gods’ kan – naar mijn inzicht – alleen nog als historisch/cultureel gebruik overleven; als iets vanzelfsprekends. Zoals Beatrix ook laat vermelden dat zij gravin van Buren is. Maar als zoiets inhoudelijk ter discussie komt te staan, werkt het niet meer en zal het op termijn worden afgeschaft. In die zin zie ik niet in welke dienst Westerhof zijn zaak heeft bewezen.

Toch zou ik aan het afschaffen van het ‘bij de gratie Gods’ nog wel een voorwaarde willen verbinden. Met een verwijzing naar Gods gratie werd namelijk van oudsher ook een begrenzing van de koninklijke macht bedoeld – dacht ik. Het is dus niet (of niet alleen) een juridische volmacht om oud-testamentisch te gaan huishouden, maar een herinnering dat ook de koning iemand boven zich heeft te dulden. Soevereiniteit als vrijwaring tegen andere aardse machten, maar niet als vrijbrief. Immers, de koning rekende met het volk af, en God zelf met de koning. Een soort middeleeuwse checks and balances.

Als deze gedachte juist is, dan moet de afschaffing van het ‘bij de gratie Gods’ gepaard gaan met het afschaffen van de strafrechtelijke immuniteit van de koning. Willem-Alexander mag van mij bepalen wat hij liever heeft.

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 WJLH 27/01/2010 om 09:35

Een passende uitsmijter voor een mooi stukje. De verwijzing naar de bron van de koninklijke macht, liever, bevoegdheid, zijnde God, garandeert dat niemand zich deze macht kan toe-eigenen. Immers, niemand van ons is God. Dit is tegelijk het bezwaar van de idee van volkssoevereiniteit: een bepaalde groep mensen eigent zich absolute macht toe waarvoor aan niemand verantwoording hoeft worden afgelegd.
Hoe problematisch dit is bleek wel tijdens de lange Franse Revolutie toen de absolute macht van de koning werd ingeruild voor de absolute macht van het volk. Maar met het verschil dat de laatste door zijn democratische legitimiteit onvergelijk absoluter was dan de eerste.
Om dit in de toekomst te voorkomen is de representatieve democratie uitgevonden door de Franse doctrinair-liberalen, zoals Guizot (leermeester van Tocqueville en Thorbecke).
Omdat deze regeringsvorm zo hard bevochten is en wij er zo veel aan te danken hebben, zouden onze regeerders en volksvertegenwoordigers wel eens beter hun best mogen gaan doen. Ze verbrassen het kapitaal van hun erflaters!

2 Democraat 27/01/2010 om 11:29

Mooi, die stelling: "Maar als zoiets inhoudelijk ter discussie komt te staan, werkt het niet meer en zal het op termijn worden afgeschaft." Geldt dat eigenlijk ook niet voor de monarchie als zodanig?

3 GB 27/01/2010 om 22:57

Misschien ook wel, idd.

4 C.N. 28/01/2010 om 09:39

Dat geldt zeker ook voor de monarchie als zodanig. En dat is maar goed ook. Het is alleen de vraag wanneer de monarchie eens echt ter discussie komt te staan…

5 Anonymous 28/01/2010 om 14:33

Ik vind beatrix niet al te best bezig.
Onlangs was ze bij zo'n multicultureel geloofsfeest.
Maar toen de Paus, die toch 40 % van de nederlanders vertegenwoordigd, stierf, schitterde ze van afwezigheid bij diens begrafenis

Koningshuis, biezen pakken en opzouten, stel parasieten

6 Anonymous 28/01/2010 om 20:30

Katholieken, ze zijn niet te vertrouwen! Dat volk luistert beter naar de pope dan naar het bevoegde gezag hier te lande!

7 Anonymous 29/01/2010 om 11:14

Welk gezag?

8 LD 04/07/2013 om 19:53

Voor de liefhebber: er zijn recentelijk Kamervragen gesteld over het ‘bij de gratie Gods’: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kv-tk-2013Z13373.html

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: