Gemeenten zijn in het pak genaaid

door DJE op 06/06/2019

in Decentralisatie

Post image for Gemeenten zijn in het pak genaaid


De Nederlandse gemeenten zuchten onder de miljoenentekorten in de jeugdzorg. Geld voor nieuw beleid is er nauwelijks meer. En ondanks de incidentele miljoenensteun van het kabinet, is het probleem in de komende jaren structureel van aard. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? De belangrijkste oorzaak ligt in de volkomen ondoordachte handelwijze van de VNG in de jaren 2010 – 2015. Zie hierover mijn bijdrage in Binnenlands Bestuur, zoals hieronder weergegeven.

De problemen in de jeugdzorg trekken diepe sporen door gemeentelijk Nederland. De enorme tekorten hebben nu ook effect op andere beleidsterreinen. De financiële reserves van de gemeenten zijn uitgeput en het geld moet toch ergens vandaan moet komen. De vele miljoenen die het kabinet in het vooruitzicht lijkt te gaan stellen, zullen werken als een druppel op een gloeiende plaat. De problemen zijn zo structureel van aard dat een stelselwijziging de enige oplossing zal blijken te zijn. In de aanloop naar de decentralisatie uit 2015 is in mijn column in Binnenlands Bestuur en elders vele malen gewaarschuwd voor de desastreuze effecten van deze overhevelingsoperatie, die met stoom en kokend water is uitgevoerd. Wie alle recente rapportages en meldingen overziet, kan tot geen andere conclusie komen dat hier uiterst ondoordacht is geopereerd. Er zou aan taakoverheveling aan gemeenten worden gedaan. Meteen in 2014 meldde de coördinerend bewindspersoon Ronald Plasterk dat meer dan de helft van de gemeenten niet in staat zou zijn om grote delen van de nieuwe taakstelling naar behoren uit te voeren. Dat betrof vooral de jeugdzorg en de aanbesteding daarvan. Door middel van  congruente regionale samenwerkingsverbanden zou moeten worden opgeschaald. Door die regionalisering werden de gemeenteraden op forse achterstand geplaatst en ook menig wethouder sociaal domein heeft geen goed zicht op de echte oorzaak van de huidige tekorten. Door de jeugdzorg aan 393 gemeenten toe te delen, is vervolgens een zeer complexe en bureaucratische ordening ontstaan. Exacte cijfers ontbreken, maar volgens inschattingen wordt momenteel ruim 25 á 30 % van het jeugdzorgbudget besteed aan overhead, ambtenaren, procedures, controle etc. Dat grote deel van het budget komt dus niet rechtstreeks ten goede aan de om hulp vragende jongeren. In het vorige (provinciale) stelsel – waar overigens ook de nodige nadelen aan waren verbonden – was die overhead aanzienlijk minder.  Aan de andere kant van het spectrum is er een vergelijkbaar budgetverlies. De hulpverlenende instanties in de jeugdzorg klagen steen en been over de regelzucht die op hen is neergedaald. Voordat de hulp aan een jongere op gang komt, gaat veel geld en tijd verloren. Het is Kafka in Nederland. En dat roept de vraag op wat eigenlijk destijds de belangrijkste beweegreden is geweest om de hulpverlening aan juist deze uiterst kwetsbare groep jongeren aan de gemeenten te geven. Waarbij dan nog weer de specifieke vraag rijst waarom dat ook moest gaan gelden voor de zwaardere en gespecialiseerde jeugdhulpverlening. Een overtuigend antwoord op deze vragen is er nooit gekomen, behoudens de redenering van integraliteit: het is goed alle vormen van hulpverlening een beetje bij elkaar te houden. Maar die redenering snijdt weinig hout omdat grote delen van zorg en hulpverlening niets met de gemeente te maken hebben. Nee het echte antwoord schuilt in een geheel andere dimensie. De VNG – destijds onder leiding van Annemarie Jorritsma – wilde een decentralisatie van alles wat los en vast zat. De VNG hanteerde daarbij geen enkel concept of uitgangspunt. Als de heffing van de inkomstenbelasting binnengehaald zou kunnen worden, dan zou dat ook zijn toegejuicht. Toen Brussel na 2012 van Nederland eiste dat een bedrag van bijna 30 miljard zou moeten worden bezuinigd, namen enkele vakdepartementen hun kans waar. Er werd ruimhartig aan de VNG-wens tegemoet gekomen. De budgetten van de gemeenten zouden bijna gaan verdubbelen in combinatie met een zeer omvangrijke taakuitbreiding in het sociaal domein. En omdat de gemeenten veel efficiënter kunnen werken dan de provincies en de rijksoverheid – zo was de tranentrekkende redenering – ging de decentralisatie gepaard met een budgetkorting van gemiddeld 15 á 20%. Iedereen blij. De gemeenten leverden daardoor echter wel een onevenredige bijdrage aan de rijks-bezuinigingen. In ruil daarvoor kregen ze een takenpakket, waarbij de donkere wolken zich vanaf het begin opstapelden. Het is dus per saldo de VNG geweest die de gemeenten destijds vakkundig in het pak heeft genaaid en de miljoenentekorten heeft ingerommeld. Uit de parlementaire enquête naar de jeugdzorg – die er ongetwijfeld gaat komen – zal dit beeld zonneklaar naar voren komen. Duidelijk zal ook worden  dat een stelselwijziging dringend is geboden omdat de te haastige decentralisatie uit 2015 allerlei ernstige weeffouten bevat.

Beeld: CC-licentie Andrew Malone

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 publiekrechtenpolitiek.nl 14/06/2019 om 17:57

Please note an amazing cash prize for win. publiekrechtenpolitiek.nl
http://bit.ly/2KAX7V9

2 publiekrechtenpolitiek.nl 19/07/2019 om 04:01

Descry is an bewitching emolument as a acknowledge meticulous in search your team. publiekrechtenpolitiek.nl
http://bit.ly/2NJTekb

Reactie achterlaten

Vorige post: