Nietes–welles–nietes

door BM op 26/02/2014

in Buitenland, Europa, Rechtspraak, Uitgelicht

Post image for Nietes–welles–nietes

Het constitutioneel hof oordeelt een wetsbepaling ongrondwettig en verklaart die bepaling nietig. De wetgever vindt dat maar niks en zet zowat dezelfde bepaling weer terug in de wet. Mag dat?

Onder andere die vraag speelde in een Duitse kiesrechtzaak, waarin het Bundesverfassungsgericht vanochtend uitspraak deed. In november 2011 bevond Karlsruhe de 5%-kiesdrempel voor de Europese Parlementsverkiezingen in Duitsland ongrondwettig en verklaarde hem nietig. De redenen daarvoor waren, kort samengevat, de volgende. Een kiesdrempel is een zware inbreuk op het beginsel van gelijkwaardigheid van stemmen en het beginsel van gelijke kansen voor partijen. De rechtvaardiging van zo’n inbreuk moet derhalve sterk zijn. Een kiesdrempel kan door de beugel als daarmee beoogd wordt het vormen van een parlementaire meerderheid te steunen, als zonder zo’n meerderheid geen stabiele regering gevormd kan worden en er geen samenhangend wetgevingsprogramma kan worden uitgerold. Precies om die reden mag een 5%-kiesdrempel voor het nationale parlement. En precies hier ging het volgens het Bundesverfassungsgericht mis bij het Europees Parlement. Dat steunt immers geen regering. Een samenhangend wetgevingsprogramma schraagt niet op een onveranderlijke meerderheid in Straatsburg. En bovendien is een kiesdrempel in één land nauwelijks geschikt om versplintering van het hele parlement te voorkomen. Wat het Europees Parlement aan taken heeft vervuld het prima, ook met zijn afgevaardigden uit 160 verschillende partijen. Twee of drie extra partijtjes uit Duitsland kunnen dan geen kwaad. Rechtvaardiging niet gelukt, bepaling ongrondwettig, kiesdrempel weg.

De redenering is menigeen in Duitsland in het verkeerde keelgat geschoten. Is het Europees Parlement zó onbelangrijk dat het prima kan versplinteren? De Duitse politiek was behoorlijk ontevreden met de uitspraak. En dus heeft de Bondsdag de kiesdrempel gewoon weer in de wet opgenomen. 3% deze keer. Vreemd, want de redenering van het Bundesverfassungsgericht tegen de 5%-kiesdrempel geldt evengoed voor eentje van 3%. Dus nogmaals: mag dat?

Ja, dat mag. De uitspraken van deze constitutionele rechter hebben kracht van wet. Die kracht van wet komt niet alleen aan het dictum maar ook aan die overwegingen uit de uitspraak toe, die essentieel voor de uitspraak zijn. Maar kracht van wet is niet krachtig genoeg om de wetgever te binden. Immers: de wetgever hoeft zich, als hij aan het wetgeven is, niet aan de wet te houden. Dat is ook in Nederland zo. Als de wet zegt dat de begroting van Financiën en die van de nationale schuld in twee afzonderlijke wetsvoorstellen moeten worden gegoten, dan vindt de regering dat vaak een goed idee en doet het zo; en soms niet, en doet het anders. Had de Duitse grondwet de uitspraken kracht van wet plus een beetje toegekend, dan was dat misschien anders geweest, maar dat doet ze niet. Een Normwiederholungsverbot bestaat niet. Dat zag Karlsruhe vroeger nog niet zo, maar later wel. Maar mag de wetgever het hof dan zomaar negeren?

Nee, al te gek mag het ook niet worden. De wetgever behoort wel de Organtreue tegenover het hof in acht te nemen. Hij mag niet al te onbeschoft ‘welles’ antwoorden op het ‘nietes’ van de rechter. Maar als hij nou vindt dat de omstandigheden veranderd zijn, dan kan hij best opnieuw een bepaling opnemen die er zowat hetzelfde uitziet. Zo’n novum was er hier niet, dus heeft de Duitse politiek zelf eentje gemaakt door het Europees Parlement een motie te laten aannemen, waarin het zich voorstander van een kiesdrempel betoont. Dat is dan nieuw. Bovendien is 3% niet 5%. Met deze argumenten heeft de Bondsdag ook nu zijn trouw betoond.

Dat was genoeg. In de uitspraak van vanochtend ziet het Bundesverfassungsgericht geen schending van de Organtreue. Maar de 3%-kiesdrempel vond het even ongrondwettig als de eerdere van 5%. Dus die is weer nietig.

Nietes–welles–nietes. Wat men zoal dialoog noemt…

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: