Semi-presidentiële stoelendans in de Europese Raad

door RvdW op 28/06/2012

in Buitenland, Europa, Uncategorized

Post image for Semi-presidentiële stoelendans in de Europese Raad

Terwijl wij ons in Nederland vooral afvragen wat onze regering als standpunt zal innemen op de bijeenkomst van de Europese Raad die vandaag begint, maken de Roemenen zich deze dagen met name druk over de vraag wie hun land in Brussel eigenlijk mag vertegenwoordigen: de premier of de president? Vandaag zullen ze zich naar het zich laat aanzien allebei in het Justus Lipsiusgebouw melden om de enige zetel waar Roemenië recht op heeft voor zich op te eisen.

De kwestie ontvlamde in mei van dit jaar. Tot op dat moment wist de centrum-rechtse president Traian Bǎsescu sinds de toetreding van zijn land tot de Europese Unie in januari 2007 telkens een hem welgevallige regering aan zijn zijde, die geen enkele reden had zijn aanwezigheid in Brussel ter discussie te stellen. Wekenlange protesten in Boekarest tegen harde bezuinigingsmaatregelen van de regering leidden sinds afgelopen februari echter tot een golf van parlementariërs die de overstap maakten naar de oppositie. Ook een inderhaast doorgevoerde aanpassing van de ploeg bewindslieden mocht niet meer baten. Op 27 april bleken er voldoende volksvertegenwoordigers te zijn overgelopen om een motie van wantrouwen aan te kunnen nemen. In het Roemeense semi-presidentiële stelsel, op Franse leest geschoeid, zag Basescu geen andere mogelijkheid dan de benoeming van zijn grootste rivaal, de sociaaldemocraat Victor Ponta, als premier.

Sindsdien zijn de gemoederen echter niet bedaard. Bij de lokale verkiezingen die op 10 juni plaatsvonden behaalden de nieuwe regeringspartijen samen zowat de helft van de stemmen, terwijl de partij van Bǎsescu slechts op 15% kon rekenen en daarmee bijna werd gehalveerd. Verzekerd van de steun van de bevolking en met parlementsverkiezingen gepland voor november, zaagt de nieuwe parlementaire meerderheid vrolijk door aan de stoelpoten van de president. Zo keurde het Lagerhuis deze week nog twee wetsvoorstellen goed die een impeachment van de president aanzienlijk eenvoudiger zouden maken. De claim die Ponta medio mei legde op de Roemeense zetel in de Europese Raad en die door het Roemeense Lagerhuis in een resolutie van 12 juni werd bekrachtigd, moet in dit kader worden gezien.

Nu is Roemenië natuurlijk niet de enige EU-lidstaat met een semi-presidentieel stelsel. Het is dan ook niet de eerste keer dat zich een dergelijk probleem voordoet. In Finland barstte de bom in december 2009. Na beschaafde onderhandelingen met de president kwam de premier als overwinnaar uit de strijd. Voor de zekerheid werd dat afgelopen maart wel even vastgelegd in artikel 66 van de Grondwet. In Polen verliep de strijd wat minder aangenaam. In oktober 2008 arriveerden zowel premier Tusk als president Kaczyński voor een Europese top in Brussel. Dat was nog best knap van die laatste, want de premier had hem het gebruik van het regeringsvliegtuig geweigerd. Uiteindelijk namen beiden deel aan de vergadering en moest het Poolse Grondwettelijk Hof er daarna aan te pas komen om de kwestie voor de toekomst te beslechten. In zijn uitspraak werd de premier aangewezen als de wettige vertegenwoordiger van Polen in de Europese Raad, al mocht de president een verzoek indienen om ook aanwezig te zijn indien hem dit nuttig leek.

De precedenten in Finland en Polen spreken dus niet in het voordeel van Bǎsescu. Eigenlijk kan hij zich alleen vastklampen aan het lidmaatschap van de Europese Raad van de Litouwse en Franse presidenten. Maar ook in Litouwen is eigenlijk niets geregeld en berust de taakverdeling op een informeel akkoord. En in Frankrijk heeft zich, sinds het Verdrag van Lissabon elke lidstaat in beginsel nog maar één vertegenwoordiger laat afvaardigen, nog geen periode van cohabitation voorgedaan. Cyprus, dat als enige EU-lidstaat een presidentieel stelsel heeft, telt hier vanzelfsprekend niet mee.

Afgelopen maandag besloot Bǎsescu de stap naar de constitutionele rechter te zetten. Voor het Hooggerechtshof beriep hij zich met name op artikel 80 van de Grondwet, dat o.a. bepaalt dat “The President of Romania shall represent the Romanian State”. Maar dit artikel is vrijwel identiek aan artikel 126 van de Poolse Grondwet dat door Kaczyński tevergeefs werd ingeroepen: “The President of the Republic of Poland shall be the supreme representative of the Republic of Poland…”. Ponta beriep zich met name op de bevoegdheden die de Roemeense Grondwet toekent aan de regering en de premier. Het kan toch niet zo zijn dat de Roemeense president in Brussel meepraat over bijvoorbeeld fiscaal en economisch beleid, terwijl in eigen land niet hij maar de regering daarvoor bevoegd is, zo redeneerde Ponta.

Het Hooggerechtshof kwam gisteren bij meerderheid tot de conclusie dat de president Roemenië in de Europese Raad vertegenwoordigt, maar dat hij die taak mag delegeren aan de premier. Dat was niet echt een verrassende uitspraak. De voorzitter van het Hof had zich vorige maand namelijk al in de media over de kwestie uitgelaten. “The answer can be found in the Constitution. The Head of State went there until now, nobody challenged that, I don’t know where this issue came from” zou Augustin Zegrean, die in 2007 door Bǎsescu werd benoemd, met weinig ontzag voor de schijn van onpartijdigheid hebben gezegd. De motivering van de uitspraak is overigens nog niet bekend. Die wordt pas later gepubliceerd in de staatscourant.

Ponta reageerde gisteren onmiddellijk. Hij trekt zich vanzelfsprekend niets aan van wat een stelletje door zijn rivaal benoemde ongekozen rechters vinden en reist gewoon af naar Brussel. Daar begrijpt men er inmiddels niets meer van. Op de “who is who”-pagina wordt, zoals al jarenlang het geval is, nog steeds Bǎsescu vermeld als lid van de Europese Raad. De website die de Europese Raad aan de EU-top van vandaag en morgen heeft gewijd, wijst echter Ponta aan als deelnemer. Er is echter geen enkele bepaling op Europees niveau, ook niet in het reglement van orde, die voorziet in een oplossing voor dit soort situaties.

Dat wordt dus smullen.

Update 15:00: Ponta heeft zich inmiddels in het Justus Lipsiusgebouw gemeld. Bǎsescu beschouwt de aanwezigheid van de premier in Brussel als onwettig, maar heeft toch besloten thuis te blijven om het imago van Roemenië in de EU niet om zeep te helpen. Deze constitutionele crisis is nog niet voorbij.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Johan Bouman 29/06/2012 om 10:46

Een goed stuk. Zowel president als premier hebben grondwettelijke argumenten. Afzonderlijk beschouwd is er heel wat voor te zeggen dat premier Ponta deelneemt aan vergaderingen van de Europese Raad. In Roemenië wordt er echter met argusogen gekeken naar alle maatregelen van de interimregering (interim, want niet gekozen en regerend tot de parlementsverkiezingen dit najaar). De partij van Ponta is een belangrijke machtsfactor in de Roemeense politiek, heeft in vele regeringen deelgenomen sinds de omwenteling van 1989 en wordt door tegenstanders gezien als een reactionaire cliëntelistenkliek.
De nieuwe regering heeft een groot aantal ‘poppetjes’ vervangen door ‘eigen’ mensen en een aantal overheidsorganen onder direct gezag van de regering geplaatst. Dat leidt tot de vrees voor een ‘restauratie’ van de ‘oude politiek’.
Tegen deze achtergrond is na publicatie in Nature en de Frankfurter Allgemeine Zeitung een plagiaatschandaal ontstaan: de premier zou zijn proefschrift voor de helft hebben overgeschreven. Bron hier: http://www.nature.com/news/romanian-prime-minister-accused-of-plagiarism-1.10845

Vrijdag 29 juni is de zitting van de comissie die een uitspraak kan doen over plagiaat. Volgens de Roemeense pers heeft de nieuwe regering de gehele commissie vervangen. Ook op Ponta’s alma mater is rumoer ontstaan: de decaan van de rechtenfaculteit van de universiteit van Boekarest heeft gisteren zijn functie neergelegd, omdat de universiteitsraad de mogelijke fraude niet wilde onderzoeken.

2 Johan Bouman 29/06/2012 om 12:19

Nog even wat achtergrondinformatie ter zelfpromotie: zie mijn stukje van een paar dagen geleden over Ponta hier:
http://www.alfredmozerstichting.nl/general/Newsletter/Plagiaat+en+strafzaken.html

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: