Verwarring rond de ‘gekozen burgemeester’

door CM op 17/02/2014

in Decentralisatie, Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Post image for Verwarring rond de ‘gekozen burgemeester’

De verwarring over de gekozen burgemeester lijkt compleet te zijn. Begin deze maand werd mediabreed betoogd dat met de draai van het CDA op dit punt de gekozen burgemeester eindelijk binnen handbereik was omdat hiermee een tweederde meerderheid, nodig voor grondwetsherziening, verzekerd leek. Het was een betoog waar gelet op de sterk afgekalfde machtspositie van het CDA veel op af te dingen was. Daarnaast is nog lang niet duidelijk wie dan die de burgemeester moet gaan kiezen: wordt dat de gemeenteraad of toch de burgers? En als de Grondwet gewijzigd is, maar er kan geen keuze gemaakt worden tussen verkiezing door de burgers of door de raad, komt die gekozen burgemeester er dan eigenlijk wel? Op de website Parlement & Politiek verscheen afgelopen week een commentaar dat duidelijkheid beoogde te scheppen, maar daar niet echt in slaagde. Citaat:

“Nu is de gehele discussie rond de gekozen/benoemde burgemeester in hoge mate een schijndiscussie. We hebben al een door de raad gekozen burgemeester. Formeel draagt de raad op basis van een advies van een vertrouwenscommissie alleen een kandidaat (het mogen er ook twee zijn) voor en benoemt de Kroon de nummer één van de voordracht. Dat is zo sinds bij wet van 31 juli 2001 (Staatsblad 358) de Gemeentewet op dit punt werd aangepast (het CDA stemde daar overigens tegen). Sindsdien is de minister nooit afgeweken van de voordracht. De Kroonbenoeming kan zonder probleem uit de Grondwet worden geschrapt en dan hebben we ook in formele zin de door de raad gekozen burgemeester.”

De opmerking “mogen er ook twee zijn” in verband met de voordracht – de wet spreekt van ‘aanbeveling’ – door de raad, is zonder meer onjuist. Een aanbeveling door de raad moet twee personen omvatten, zo bepaalt artikel 61 Gemeentewet. Deze bepaling houdt weer verband met de Kroonbenoeming. Als de raad slechts één persoon zou kunnen aanbevelen, zou de benoemingsruimte van de regering te gering zijn, zo meende althans de wetgever. Alleen in bijzondere, door de raad te motiveren gevallen kan worden volstaan met de aanbeveling van één persoon. Zo’n bijzonder geval achtte minister Remkes eind 2002 niet aanwezig in de gemeente Leiden, waar de gemeenteraad alleen Harry Groen had voorgedragen als nieuwe burgervader. Remkes ging niet akkoord, de procedure moest opnieuw. De bewering dat de minister nooit is afgeweken van de voordracht, is dus ook onjuist. Het meest misleidend is echter de bewering dat we met de schrapping van de Kroonbenoeming uit de Grondwet “ook in formele zin de door de raad gekozen burgemeester [hebben]”. Dat is namelijk bepaald niet zo.

Artikel 131 Grondwet bepaalt nu nog dat de burgemeester en de commissaris van de Koning worden benoemd bij koninklijk besluit. Een initiatiefwetsvoorstel van het Tweede Kamerlid Schouw, momenteel in behandeling bij de Eerste Kamer, maakt daarvan dat de genoemde functionarissen worden aangesteld, geschorst en ontslagen op een bij de wet te bepalen wijze. Als de Eerste Kamer instemt met het voorstel-Schouw, moet nog een tweede lezing plaatsvinden. Voordat die kan beginnen, zijn Tweede Kamerverkiezingen nodig. Die zijn voorlopig pas voor maart 2017 voorzien. Zelfs als dan in beide Kamers een tweederde meerderheid is behaald, hebben we nog niet een door de raad gekozen burgemeester. Alles blijft dan voorlopig bij het oude. Burgemeesters worden ook dan nog steeds door de regering benoemd. Zo staat het namelijk in de Gemeentewet. Artikel 61 stelt onomwonden dat burgemeesters worden benoemd bij koninklijk besluit. Die bepaling zal eerst nog aangepast moeten worden.

Initiatiefnemer Schouw is een voorzichtig man. Als D66’er is hij natuurlijk voor een door de bevolking gekozen burgemeester. Maar die voorkeur zal hij niet al te luid van de daken schreeuwen. In 2005 legde de toenmalige minister De Graaf wel een duidelijke link tussen wijziging van de Grondwet en invoering van een door de burgers gekozen burgemeester (er lag zelfs al een wetsvoorstel), met als gevolg dat de Eerste Kamer dwars ging liggen (zoals in het eerder genoemde commentaar correct wordt uitgelegd). Schouw legt die link dus niet. In de memorie van toelichting schrijft hij erover:

“Gelet op de discussie tot dusver, kan de vraag gesteld worden of ook na deconstitutionalisering wel uitzicht bestaat op een duidelijke meerderheidsopvatting over de aanstellingswijze van de commissaris van de Koning en de burgemeester. De indiener onthoudt zich van een voorspelling hierover. Hij wijst er wel op, dat bij het uitblijven van besluitvorming over een nieuwe wet de huidige artikelen 61 van de Provinciewet en de Gemeentewet blijven gelden, zodat voor een lacune niet gevreesd hoeft te worden.”

Kortom, zelfs als de Grondwet is gewijzigd en de Kroonbenoeming daaruit is geschrapt, blijft een door de regering benoemde burgemeester nog een optie, in elk geval tijdelijk. Schouw spreekt zelfs van de mogelijkheid van experimenten, die binnen het kader van de Gemeentewet veel beter denkbaar zijn dan binnen het kader van de Grondwet. Tegenover de Eerste Kamer merkte hij nog het volgende op:

“Een andere vraag is, of de Kroonbenoeming in de Gemeentewet moet worden gehandhaafd, of niet. Het oordeel daarover is aan de wetgever. Deconstitutionalisering betekent niet, dat de benoeming door de Kroon van de commissaris van de Koning en burgemeester verdwijnt. Die blijft gehandhaafd zo lang de Provinciewet en de Gemeentewet niet op dit punt gewijzigd worden.”

Met de wijziging van de Grondwet hebben we dus nog geen gekozen burgemeester, noch door de raad, noch door de bevolking. Denk in dit verband ook aan het schrappen uit de Grondwet van het bekleden van het voorzitterschap van de raad door de burgemeester. Dat de burgemeester voorzitter van de raad is, staat al sinds juli 2008 niet meer in de Grondwet, maar een soortgelijke bepaling is gewoon gehandhaafd in de Gemeentewet (artikel 10). Als de voorstanders van een gekozen burgemeester blijven kibbelen over de wijze van verkiezing, zijn door de Kroon benoemde burgemeesters nog jarenlang denkbaar. Dat geldt zeker als de discussie niet alleen over de wijze van aanstellen gaat, maar ook over de taken en bevoegdheden van de burgemeester (en dat is wel te verwachten). Kortom, er zijn nog wel wat hobbels te nemen voordat er echt een gekozen burgemeester is, in wat voor vorm dan ook.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: